Mộc dược – Món quà không mong muốn
Ronald Rolheiser r
Trong các sách Tin Mừng, chúng ta đọc câu chuyện Ba nhà đạo sĩ từ phương Đông đến và đặt các món quà của họ bên máng cỏ Chúa Giêsu mới sinh. Những món quà đó không mang tính thực dụng như thức ăn cho em bé, tã lót, chăn mền. Các món quà mang tính biểu tượng, vậy chúng biểu tượng cho điều gì?
Ở một ý nghĩa nào đó, các món quà này biểu tượng cho những điều mà theo cách chúng ta được dạy theo kinh điển, đó là vương quyền, thần tính và nhân tính. Nhưng chúng còn có những tầng ý nghĩa khác. Vàng có thể được xem là món quà mang lại nguồn lực cần thiết cho những điều đứa trẻ sẽ cần trong cuộc đời. Nhũ hương có thể được cho là món quà tôn vinh phẩm giá độc nhất vô nhị của đứa trẻ. Còn mộc dược có thể được xem là lời nhắc nhở một ngày kia đứa trẻ sẽ chết.
Đó là ba món quà mà mọi bậc cha mẹ đều cần trao cho con cái, cụ thể là những nguồn lực cho những điều đứa trẻ cần để lớn lên, niềm tự hào để tôn vinh phẩm giá của bé, và lời nhắc nhở (dưới bất kỳ hình thức nào) để giữ đứa trẻ luôn ý thức rằng một ngày kia mình sẽ chết. Đó là các món quà của các đạo sĩ: chúng ta được trao nguồn lực, chúng ta được tôn vinh, và chúng ta được nhắc sẽ có ngày chúng ta chết.
Khi còn nhỏ, chúng ta khao khát hai món quà đầu tiên, vàng và nhũ hương, nhưng lại cự với món quà cuối cùng, mộc dược, lời nhắc chúng ta sẽ phải chết, một lời nhắc chúng ta không muốn nghe, nhưng lại rất cần.
Thuở nhỏ, cha mẹ tôi đã trao cho tôi cả ba món quà này: vàng, nguồn năng lực tôi cần để sống và trưởng thành, nhũ hương, ý thức về phẩm giá độc nhất vô nhị của mình, và mộc dược, ý thức một ngày nào đó tôi sẽ chết, rằng cuộc sống này không phải là tất cả, rằng tuổi trẻ và sức khỏe không tồn tại mãi, và những quyết định trong cuộc đời tôi luôn cần được đưa ra trong ý thức hướng về chân trời đó.
Khi lớn lên, tôi luôn kháng cự món quà cuối cùng. Tôi không muốn nhìn thi thể trong các buổi canh thức tiễn biệt hay tang lễ, và tôi tránh nghe những lời nói về sự mong manh của cuộc sống. Tôi không muốn nhìn hay nghe bất kỳ điều gì về cái chết. Với tôi, đó là những lời nói bệnh hoạn che lấp ánh mặt trời và rút cạn dưỡng khí xung quanh.
Nhưng cha mẹ tôi, trong mọi điều tốt đẹp cha mẹ trao cho tôi và anh chị em tôi, ông bà không bao giờ để chúng tôi né tránh mộc dược. Trong mọi thời điểm của cuộc sống, luôn có những lời nhắc nhở về thân phận phải chết, về sự thật sinh mạng thì mong manh và cái chết cuối cùng sẽ chờ chúng tôi. Cha mẹ tôi không tàn nhẫn, không độc ác, cũng không đặc biệt bi quan. Họ chỉ luôn đặt ý thức này trước mắt chúng tôi, nhắc nhở chúng tôi về cái có thật. Trong suốt thời gian đó, tôi chỉ mong được đi chơi ở Disneyland.
Có lẽ trong chuyện này, cha mẹ tôi không chỉ chịu ảnh hưởng bởi đức tin của họ, mà còn bởi gốc gác văn hóa Đức, nền văn hóa đã cho chúng tôi Truyện cổ Grimm, vốn có một thái độ đặc biệt khắc kỷ về cái chết, và tin rằng người lớn che chắn chúng khỏi những khía cạnh u tối hơn của cuộc sống thì chẳng phải là đang làm điều gì tốt đẹp cho chúng. Nhưng xét cho cùng, món quà đặc biệt này thực sự đến từ đức tin của họ và đó là món quà lành mạnh, đồng thời vô cùng cần thiết.
Bất chấp mọi kháng cự và những nỗ lực tránh né, món quà này vẫn len vào cuộc đời tôi, và len vào mạnh mẽ đến mức tôi có thể thành thật tuyệt đối để nói mọi quyết định lớn trong đời tôi đều được đưa ra trong ý thức về chân trời đó. Tôi sẽ không bao giờ bước vào Cộng đoàn tu trì và làm linh mục nếu không có điều mà món quà này luôn mãi bắt tôi ý thức. Tôi sẽ không thể kiên trì giữ lời khấn nếu không có món quà này. Nếu không ý thức về hiện thực phải chết của mình, thì ai lại muốn sống lời khấn khó nghèo, khiết tịnh và vâng phục? Thật vậy, trong bất kỳ lối sống nào, nếu không ý thức về chân trời rộng lớn hơn này, ai có được sức mạnh để trung tín?
Khi còn nhỏ, tôi không biết ơn cha mẹ (cũng như văn hóa Công giáo của họ) vì không bao giờ họ để tôi quên ‘là người là phải chết’, họ đã mang mộc dược tượng trưng đến bên chiếc nôi của tôi. Nhưng giờ đây nhìn lại, tôi nhận ra đây là một trong những món quà lớn nhất cha mẹ đã trao cho tôi, một món quà tôi không muốn nhưng lại vô cùng cần đến.
Tôi nhớ một giai đoạn đặc biệt tăm tối trong thời thơ ấu của tôi, vào hai mùa hè và thu năm tôi mười ba tuổi. Chỉ trong vòng năm tháng, ba người trẻ tuổi mà tôi quen biết, hai người hàng xóm và một người bạn cùng lớp, đều đột ngột qua đời, hai người gặp tai nạn và một người tự tử. Mỗi cái chết cướp đi một người trẻ khỏe mạnh khỏi cuộc đời đều là một đả kích vào sức sống và ước mơ tuổi trẻ của tôi, những điều vốn hoàn toàn dựa trên việc bước đi trong ánh sáng, dưới ánh mặt trời, với sức khỏe và tuổi trẻ, trong một thế giới nơi cái chết không có thật. Trong sáu tháng, tôi vật lộn với sự phủ nhận, trong nỗi cô độc đau đớn tuổi thiếu niên, cố gắng dàn hòa với sự thật trần trụi về cái chết. Và cuộc vật lộn đó đã in lên tâm hồn tôi một chiều sâu mà cho đến hôm nay tôi vẫn còn cảm nhận được. Mùa hè năm đó, một lần nữa tôi được trao món quà mộc dược, một phúc lành đến từ việc dàn hòa với sự khả tử của mình.
J.B. Thái Hòa dịch
