CÁC GIA ĐÌNH NGÀY NAY: THỰC TẠI, VẺ ĐẸP VÀ NHỮNG THÁCH ĐỐ - BÀI CHIA SẺ CỦA ĐỨC HỒNG Y FILIPE NERI FERRÃO
CÁC GIA ĐÌNH NGÀY NAY: THỰC TẠI, VẺ ĐẸP VÀ NHỮNG THÁCH ĐỐ
Phân định các dấu chỉ thời đại qua kinh nghiệm của các gia đình và sự dấn thân mục vụ của Giáo hội hôm nay.
Thứ Năm, ngày 08 tháng 10 năm 2026
Trọng kính Đức Thánh cha,
Kính thưa quý Đức Hồng y, quý Đức Cha, và anh chị em thân mến,
Tôi được đề nghị chia sẻ với quý vị về thực tế đời sống, vẻ đẹp và những thách đố của các gia đình tại Á châu, đặc biệt tại Ấn Độ.
Bài trình bày của tôi chủ yếu dựa trên kinh nghiệm cá nhân trong tư cách mục tử của Giáo hội địa phương tôi. Dù bức tranh Giáo hội trên lục địa rộng lớn của chúng ta rất đa dạng, Giáo hội địa phương ấy vẫn có nhiều thực tại và thách đố chung với các Giáo hội địa phương khác ở Ấn Độ và khắp châu Á.
Trong các Giáo hội địa phương của chúng tôi, chúng tôi nhìn nhận gia đình là nơi đặc biệt Thiên Chúa tỏ mình: chính nơi đó, sự sống được đón nhận, các tương quan được hình thành, những giá trị Tin mừng được trao truyền, và đức tin được sống qua những câu chuyện riêng biệt của mỗi người.
Khi lấy việc lắng nghe làm thái độ mục vụ, chúng tôi khám phá rằng thực tại, vẻ đẹp và những thách đố của các gia đình cùng góp phần bày tỏ sự hiện diện và hoạt động của Thiên Chúa một cách hết sức nhiệm mầu.
Thực tế đời sống của các gia đình chúng ta: Tại Ấn Độ và rộng hơn, trên khắp Á châu, gia đình vẫn là nền tảng của xã hội và là tế bào cơ bản của Giáo hội tại gia. Tuy nhiên, những gia đình mà chúng tôi đồng hành cũng cho thấy đời sống gia đình đang trải qua những chuyển biến sâu sắc và căn bản. Có ba chuyển biến lớn đặc biệt đáng chú ý.
Thứ nhất, sự thay đổi về bản sắc, bản chất và cơ cấu gia đình: Ở Ấn Độ, và rộng hơn là ở châu Á: (i) các gia đình truyền thống gồm nhiều thế hệ sống chung đang dần nhường chỗ cho những gia đình nhỏ hơn; (ii) các hình thức chung sống mới đang xuất hiện, giữa những thay đổi trong cách hiểu về giới và các mối quan hệ tại đô thị; và (iii) thực tế ngày càng nhiều các cuộc hôn nhân khác tôn giáo trong những xã hội đa tôn giáo của chúng tôi đặt ra những câu hỏi mới về việc thực hành và trao truyền đức tin trong gia đình.
Thứ hai, sự chuyển dịch từ cuộc sống gắn bó với một nơi sang cuộc sống thường xuyên di chuyển: Quá trình đô thị hóa nhanh chóng, tăng trưởng kinh tế, các mô hình phát triển mới và cơ hội tiếp cận giáo dục rộng mở hơn đang thúc đẩy ngày càng nhiều người di chuyển, cả trong nước lẫn ra nước ngoài, để tìm kiếm những cơ hội tốt hơn. Vì thế, nhiều gia đình được trao phó cho chúng tôi chăm sóc mục vụ không còn gắn bó với một giáo xứ duy nhất.
Thứ ba, sự thay đổi trong điều kiện sống của các gia đình: Ấn Độ và Á châu cùng đối diện với một nghịch lý: tăng trưởng nhanh nhưng không đồng đều; cơ hội ngày càng nhiều nhưng việc tiếp cận những cơ hội ấy vẫn còn mang tính phân biệt đối xử. Không phải mọi người đều được hưởng như nhau sự tôn trọng phẩm giá của sự sống, giá trị của lao động và việc bảo vệ các quyền. Tình trạng kinh tế bấp bênh, nghèo đói, thất nghiệp và tương lai bất định đè nặng trên nhiều gia đình. Các gia đình Kitô hữu tại nhiều nơi ở Ấn Độ và Á châu còn phải sống giữa tình trạng phân cực và thù nghịch về tôn giáo ngày càng gia tăng, khiến việc thể hiện đức tin cách công khai và truyền đạt đức tin trở nên khó khăn hơn.
Mặt khác, chúng ta có vẻ đẹp của các gia đình: Những chuyển biến về căn tính, việc di chuyển và điều kiện sống vừa đề cập cũng cho thấy vẻ đẹp của ân sủng đang hoạt động trong đời thường.
Các gia đình chúng ta mang đến cho Giáo hội hoàn vũ những vẻ đẹp nào?
a) Vẻ đẹp của mối tương quan. Điều này được thể hiện cách đặc biệt qua việc chăm sóc trẻ em, người cao tuổi, người đau yếu và những người dễ bị tổn thương. Qua những hành động dịu dàng ấy, các gia đình làm cho tình yêu Thiên Chúa trở nên hữu hình: tình yêu tỏa sáng qua sự hy sinh quên mình, được nâng đỡ bằng lòng kiên nhẫn và được đóng ấn bằng sự trung tín.
b) Vẻ đẹp của sức bền và niềm hy vọng. Ngay giữa cảnh nghèo đói, di cư và bất định, các gia đình vẫn tiếp tục tạo nên những không gian tích cực cho niềm vui và hy vọng.
c) Vẻ đẹp của đối thoại. Giữa sự đa dạng phong phú về tôn giáo và văn hóa tại Á châu, các gia đình không ngừng gặp gỡ những con đường mới, những chân trời mới và kinh nghiệm đối thoại mới.
Những điều các Giáo hội địa phương của chúng tôi đã thực hiện: Khi đón nhận Tông huấn Amoris Laetitia, các Giáo hội tại Ấn Độ và khắp Á châu trước hết đã lắng nghe các gia đình. Việc lắng nghe ấy định hình cách chúng tôi bước đi cùng họ. Giờ đây, chúng tôi nhìn nhận việc chuẩn bị hôn nhân là khởi đầu của một hành trình suốt đời; tạo cơ hội canh tân đời sống thiêng liêng và tư vấn cho các đôi vợ chồng cùng con cái; đồng thời duy trì việc đào tạo các gia đình và những người giáo dân đảm nhận vai trò lãnh đạo.
Những điều chúng tôi đã học được: Công việc mục vụ tự nó là một nơi để phân định. Chúng tôi không đến với những câu trả lời có sẵn. Chúng tôi cùng phân định với các gia đình và, qua đó, nhận ra chính Giáo hội đang được mời gọi thay đổi như thế nào.
Thứ nhất, chúng ta phải biết đi ngược những trào lưu văn hóa mà vẫn gắn bó với thực tế đời sống. Giáo hội được mời gọi đưa ra một lựa chọn thay thế cho tất cả những gì làm phi nhân hóa, loại trừ hoặc gây chia rẽ. Giáo hội cần đáp lại cách sáng tạo lời mời gọi của Thông điệp Magnificat Humanitas để phân định giữa “hội chứng Babel” làm phi nhân hóa và “con đường của Nơkhemia” đề cao sự cộng tác (MH 10); giữa sự đồng nhất hóa và sự hiệp thông (MH 7); giữa sự loại trừ và sự tham gia (MH 85).
Thứ hai, chúng ta phải chuyển từ sứ mạng hướng đến các gia đình sang sứ mạng được thực thi giữa các gia đình. Chúng ta không thể hướng dẫn người khác bằng cách đứng từ xa và chỉ tay về đích đến. Chúng ta cần vừa là ngọn hải đăng, vừa là ngọn đèn đường: một bên chỉ cho thấy chân trời, bên kia soi sáng bước đi kế tiếp và đồng hành bên họ. Các gia đình không chỉ là những người được chăm sóc. Họ là những người cộng tác với Giáo hội trong sứ mạng.
Thứ ba, sự mong manh không có nghĩa là thiếu vắng ân sủng. Nếu chăm chú lắng nghe, chúng ta sẽ nghe thấy sự khôn ngoan và lòng trung tín ngay giữa những đau khổ. Vì thế, điều chúng ta tự hỏi không phải là các gia đình còn thiếu những gì, nhưng là Thiên Chúa đang thực hiện điều gì giữa họ.
Xin cho phép tôi chia sẻ một kinh nghiệm cụ thể đã làm thay đổi cách một linh mục hiểu về mục vụ gia đình.
Một lần, ngài đến thăm một đôi vợ chồng trẻ có hai người con, những giáo dân ngài biết qua các thánh lễ Chúa nhật. Ngài nghĩ đây sẽ là một cuộc thăm viếng bình thường. Nhưng trong lúc trò chuyện, người vợ đã mở lòng chia sẻ. Chồng chị làm việc nhiều giờ và trở về nhà trong tình trạng mệt mỏi, còn chị phải xoay xở giữa việc chăm sóc con cái và việc nhà. Hai vợ chồng hiếm khi ngồi lại trò chuyện, và những hiểu lầm nhỏ đang âm thầm tạo ra khoảng cách. Những đứa trẻ dán mắt vào điện thoại, trong khi cha mẹ không còn bao nhiêu sức lực để dành thời gian cho các con.
Vị linh mục không đưa ra những giải pháp có sẵn. Ngài lắng nghe, khuyến khích họ chia sẻ cởi mở và lắng nghe nhau. Họ nhận ra rằng mình cần làm điều gì đó để thay đổi cách sống gia đình. Ban đầu, họ chọn một vài bước nhỏ: mỗi tuần dành một buổi tối gia đình không dùng điện thoại, mỗi ngày có một bữa ăn chung, và dành vài phút cầu nguyện cùng các con.
Vài tuần sau, ngài nhận thấy một thay đổi tuy nhỏ nhưng có thật. Những khó khăn của họ vẫn còn, nhưng họ đang cùng nhau đối diện với chúng.
Ngài bắt đầu tự hỏi còn bao nhiêu gia đình khác đang âm thầm vật lộn trong những hoàn cảnh tương tự. Ban Mục vụ gia đình của giáo xứ được thành lập, ưu tiên việc thăm viếng các gia đình và mời những đôi vợ chồng có kinh nghiệm đồng hành với các gia đình trẻ hơn.
Như thế, công việc mục vụ gia đình đích thực của vị linh mục đã bắt đầu từ một cuộc thăm viếng, một cuộc trò chuyện và sự sẵn lòng lắng nghe, chứ không phải từ một chương trình.
Kết luận
Mười năm sau khi Amoris Laetitia được ban hành, kinh nghiệm của Thượng Hội đồng vẫn tiếp tục chất vấn chúng ta: không có một khuôn mẫu duy nhất về gia đình lý tưởng, nhưng đúng hơn là một bức tranh đầy thách đố của những thực tại đa dạng, mang dấu ấn của những niềm vui, hy vọng, những cuộc đấu tranh và thương tích. Gia đình không chỉ là nơi Giáo hội mang Tin mừng đến. Gia đình còn là nơi Tin mừng trở nên sống động và lan tỏa: từ thế hệ này sang thế hệ khác, từ gia đình này sang gia đình khác, và từ các gia đình đến xã hội.
Trong bối cảnh ấy, có lẽ câu hỏi chúng ta có thể mang vào việc phân định hiệp hành là: Chúa Thánh Thần đang đòi hỏi Giáo hội thay đổi điều gì — không chỉ trong những gì chúng ta làm cho các gia đình, mà còn trong cách chúng ta hiểu, đồng hành và giúp họ phát huy vai trò chủ thể trong việc loan báo Tin mừng, cũng như trở thành những nơi Thiên Chúa tiếp tục tỏ mình?
Xin cảm ơn.
Tác giả: Đức Hồng y Filipe Neri Ferrão (amorislaetitia.va)
-------------------------------
Tài liệu tham khảo
1. Hội đồng Giám mục Công giáo Ấn Độ (CCBI), Journeying Towards a Synodal Church: Mission 2033: National Pastoral Plan [Cùng bước đi hướng tới một Giáo hội hiệp hành: Sứ mạng 2033 — Kế hoạch mục vụ quốc gia], công bố ngày 11/9/2024.
2. Hội đồng Giám mục Công giáo Ấn Độ (CCBI), XXXVI Pilgrims of Hope: Discerning the Synodal Path, for we walk by faith, not by sight (2 Cor 5:7) [XXXVI — Những người hành hương của hy vọng: Phân định con đường hiệp hành, vì chúng ta tiến bước nhờ lòng tin chứ không phải nhờ được thấy (2 Cr 5,7)] (Văn kiện Bhubaneswar), Văn kiện Chung kết Đại hội toàn thể, tháng 3/2025.
3. Shaji George Kochuthara, CMI, “Reception of Amoris Laetitia in India” [“Việc đón nhận Amoris Laetitia tại Ấn Độ”], Marriage, Families & Spirituality 28 (2022): 102–118, đặc biệt các trang 102, 116–117.
4. Đức Giáo hoàng Phanxicô, Amoris Laetitia: Post-Synodal Apostolic Exhortation on Love in the Family [Amoris Laetitia: Tông huấn hậu Thượng Hội đồng về tình yêu trong gia đình], ngày 19/3/2016, số 57.
5. Đức Giáo hoàng Lêô, Magnifica Humanitas: On Safeguarding the Human Person in the Time of Artificial Intelligence [Magnifica Humanitas: Về việc bảo vệ con người trong thời đại trí tuệ nhân tạo], ngày 15/5/2026, các số 10, 7 và 85.
6. Liên Hội đồng Giám mục Á châu (FABC), FABC Papers 151: The Catholic Family in Asia: Domestic Church of the Poor on a Mission of Mercy [Gia đình Công giáo tại Á châu: Hội thánh tại gia của người nghèo trong sứ mạng thương xót], Đại hội toàn thể FABC lần thứ XI, Colombo, Sri Lanka, Ban Thư ký Trung ương FABC, tháng 3/2017.
7. “Evangelized Evangelizers: The Asian Family through the Eyes of the FABC in its Documents from 1970–2013” [“Những người loan báo Tin mừng đã được Tin mừng hóa: Gia đình Á châu dưới cái nhìn của FABC qua các văn kiện từ năm 1970 đến năm 2013”], Asian Horizons 9, số 4 (2015): 785–788.
8. Liên Hội đồng Giám mục Á châu (FABC), Đại hội toàn thể FABC lần thứ XII: “You Will See Greater Things…” (Jn 1:50): The Call to Synodal Conversion and the Mission to be Bridges and Bridge-builders in Asia [“Anh sẽ còn được thấy những điều lớn lao hơn…” (Ga 1,50): Lời mời gọi hoán cải hiệp hành và sứ mạng trở thành những nhịp cầu, những người xây dựng cầu nối tại Á châu], Jakarta, Indonesia, ngày 20–26/7/2026.
