Trang

Thứ Bảy, 26 tháng 8, 2017

36 Giáo Hội Công Giáo Dưới Cái Nhìn của Một Ký Giả Hoa Kỳ (bài 36)

Giáo Hi Công Giáo Dưới Cái Nhìn ca Mt Ký Gi Hoa Kỳ (bài 36)
Vũ Văn An 


Chương mười mt: Rôma và Hoa Kỳ

Joseph Nye, nhà khoa hc chính tr ca Đi Hc Harvard, ni tiếng khi đưa ra s phân bit gia “quyn lc cng” (hard power) tc sc mnh quân s và kinh tế, và “quyn lc mm” tc kh năng dùng ý nghĩ đ thuyết phc. Mc dù Nye không nghĩ đến mi liên hgia Hoa Kỳ và Rôma, nhưng cáý nghĩ ca ông rt thích đáng đ phân tích s tương tác gia hai tác nhân ch đo có tính hoàn cu này, vì chúng hoàn toàn nm được vai trò ca c hai tác nhân này. Hoa Kỳ là ngun tri vượt ca quyn lc cng trên thế gii, là căn c đa ca nn kinh tế ln nht thế gii (tri vượt hơn Trung Quc mt chút) và là kho vũ khí quân s ln nht thế gii (ln hơn bt c ai khác rt nhiu). Trong khi y, Vatican t cho mình là người cung cp quyn lc mm quan trng nht trên thế gii, nghĩa là mt tác nhân không phi nhà nước quan trng nht trên sân khu hoàn cu và là tiếng nói ni bt nht ca lương tâm trong s vic nhân bn. Dù tt dù xu, mi liên h gia hai “siêu cường” này có kh năng lên khuôn cho lch s.


Nhưng không phi lúc nào h cũng hoà hp vi nhau. Trước nht, có mt h phân cách văn hóa khá sâu và khá dai dng gia Rôma và Hoa Kỳ; điu này có nghĩa: đôi khi tht khó đ h hiu nhau dù h rt c gng. Sau đây là mt đin hình đơn gin nhưng nói vi ta rt nhiu: các quan nim khác nhau v thi gian. Nói mt cách ngn gn, Hoa Kỳ là nn văn hóa lò viba (microwave) trong khi Rôma là nn văn hóa ni sành (crockpot).  Hoa Kỳ, nếu sáng th Ba bn có vn đ mà đến chiu hôm đó, bn chưa gii quyết được thì thc s người Hoa Kỳ cho rng ch có th có 3 kh th. Bn lười, b thế bác b hay, t hơn c, bn tìm cách che đy.  Rôma, nếu sáng th Ba bn có vn đ mà đến chiu hôm đó, bn nghĩ bn đã tìm ra gii pháp, thì phn ln người ta s cho rng bn chưa suy nghĩ đ. Dưới con mt h, các gii pháp nhanh chóng thường là mt toa thuc dn người ta rơi vào thế na vi. Trng đi đây không phi khuynh hướng nào đúng khuynh hướng nào sai, mà là chúng khác nhau. Nhìn vào s thn trng muôn thu ca Rôma, người Hoa Kỳ thường thy s bác b hay dng dưng. Nhìn vào khuynh hướng bn trước tra vn sau ca người Hoa Kỳ, người Rôma thường ch thy s thiếu chín chn và thiếu suy nghĩ. 


B dính vào gia h phân cách văn hóa này là gn 67 triu người Công Giáo  Hoa Kỳ, nhng người sinh ra làm công dân Hoa Kỳ và đng thi làm thành viên ca gia đình đc tin hoàn cu. Giáo H Hoa Kỳ đóng mt vai trò quan trng trong s vic ca Công Giáo hoàn cu thế nào, thì người Công Giáo Hoa Kỳ cũng là các tác nhân có tính quyết đnh trong đi sng xã hi, văn hóa và chính tr ca đt nước h như vy. Nếu cn chng c, bn hãy lưý điu này: ch cn không quá mt ít người Công Giáo  6 hay 7 qun ht ca Ohio b phiếu khác đi vào năm 2004, John Kerry đã là tng thng ca Hip Chúng Quc ri. Cách người Công Giáo Hoa Kỳ gây nh hưởng s có nhng hu qu đáng k đi vi tương lai ca c Rôma ln Hoa Kỳ ra sao, thì stương tác gia hai cường quc này cũng s gây hu qu như thế đi vi toàn thế gii. 


Đ
o Công Giáo  Hoa Kỳ ln ra sao? 

Hoa Kỳ là nước Công Giáo ln th tư trên thế gii, đng sau Ba Tây, M Tây Cơ và Phi Lut Tân. Nó là nước Công Giáo ln nht ti Tây Phương. Đến năm 2050, Hoa Kỳ có nhiu người Công Giáo bng c hai nước Tây Phương kế tiếp là Pháp và Ý cng li. Nó s có mt dân s Công Giáo 99 triu người, trong khi Pháp và Ý được d phóng mi nước s có 49 triu người Công Giáo. Đến lúc đó, Pháp và Ý s là các nước Công Giáo hng 7 và 8 v dân s Công Giáo. Xét vì s gia tăng nhanh chóng s người nói tiếng Tây Ban Nha trong Giáo Hi Hoa Kỳ, ti năm 2050, nước này cũng s là quê hương ca cng đng Công Giáo nói tiếng Tây Ban Nha ln th nhì trên thế gii, ch đng sau mt mình M Tây Cơ và ln hơn c Tây Ban Nha.


Tính ti tháng Mười Mt năm 2012, có tt c 195 giáo phn Công Giáo  Hoa Kỳ, trong đó, có 33 tng giáo phn. Tính chung, có tt c 373 giám mc Hoa Kỳ, trong đó, 154 v là giám mc giáo phn, 73 v là giám mc ph tá, 146 v là giám mc hưu trí và 21 v phc v  bên ngoài x s. Đây là mt trong các đoàn giám mc ln nht trên thế gii. Cũng có 19 v Hng Y Hoa Kỳ hin còn sng, trong đó, 11 v dưới tui 80 và do đó có quyn bu v giáo hoàng kế tiếp; đây là khi Hng Y ln th nhì trên thế gii, sau Ý vi 31 v. Cũng trong năm 2012, có hơn 40,000 linh mc Công Giáo ti Hoa Kỳ, gn 10 phn trăm ca tng s hoàn cu, cùng vi 17,400 phó tế vĩnh vin, 4,600 tu huynh, 57,100 n tu và hơn 5,000 chng sinh. Cũng có gn 35,000 “tha tác viên giáo dân” ti Hoa Kỳ, tc các giáo dân được Giáo Hi trao phó mt s tha tác v mà trước đây vn do hàng giáo sĩ đm nhim như tha tác v âm nhc, gii tr, giáo lý v.v…


Dĩ nhiên, các con s trên nên được đt trong bi cnh hoàn cu. Con s 67 triu người Công Giáo  Hoa Kỳ ch tượng trưng cho khong 6 phn trăm dân s Công Giáo hoàn cu mà hin là 1 t 2; điu này có nghĩa 94 phn trăm người Công Giáo trên thế gii đang sng  nhng nơi khác và, trong nhiu phương din quan trng, h không nht thiết ging như người Hoa Kỳ. Nếu có lúc nào vic nhìn Giáo Hi Công Giáo qua lăng kính quyn li và ưu tiên Hoa Kỳ được coi là thích đáng, thì chc chn lúc đó không phi là thế k 21 vì điu này rõ ràng không đúng đi vi các thc ti ca Giáo Hi. Nói thì nói thế, song Hoa Kỳ vn là mt thành phn hết sc quan trng ca cng đng Công Giáo nói chung.


Dân s
 Công Giáo Hoa Kỳ đang thay đi ra sao?

Trước nht, dân s Công Giáo  Hoa Kỳ, ging như c nước nói chung, đu đang tr nên già hơn. Thành phn phát trin nhanh nht trong dân s Hoa Kỳ thc ra không phi là di dân mà là người cao niên. Năm 2005, có 34.7 triu người Hoa Kỳ tui t 65 tr lên; ti năm 2050, Văn Phòng Thng Kê Hoa Kỳ d phóng con s này s là 75.9 triu người, tc dân s trên 65 tui stăng gp đôi trong vòng na thế k. Người Công Giáo thường tr hơn dân s tng quát đôi chút, do tui trung bình thp hơn nơi người nói tiếng Tây Ban Nha cũng như sinh sut trung bình ca h cao hơn, nhưng dù thế, dân s Công Giáo cũng đang già đi hơn. Ti năm 2030, Giáo Hi Công Giáo ti Hoa Kỳ s có thêm 6.8 triu thành viên na trên 65 tui. Dù “đt già đi” này đt ra nhiu thách đ, c cho xã hi ln cho Giáo Hi, nó cũng gi ý nhiu cơ may. Các nhà xã hi hc tường trình rng mt ai đó đi đo kiu ôm gc cây lúc 35 tui thì lúc càng v già hcàng tr nên có lòng đo sâu sc hơn, đến ni dân s trên 65 tui là nhóm có xu hướng thc hành đo nhiu nht và sn sàng hiến thì gi và tài nguyên cho các chính nghĩa tôn giáo. Nếu Đo Công Giáo  Hoa Kỳ có th đnh khuôn cho các cng đoàn thân thin vi người cao niên thì t hn nó đang trên đường phát trin tt đp.


Th hai, Giáo Hi Công Giáo  Hoa Kỳ s càng ngày càng nhiu thành phn lao đng chân tay và sc tc nhiu hơn. Theo các d phóng gn đây nht, ti năm 2030, người da trng skhông còn chiếm đa s trong thng kê v dân s Công Giáo Hoa Kỳ na. H vn còn là mt khi ln, chiếm 48 phn trăm, nhưng người nói tiếng Tây Ban Nha s chiếm ti 41 phn trăm, trong khi người Hoa Kỳ gc Á Châu s chiếm ti 7.5 phn trăm, còn người Phi Châu và M gc Phi Châu chiếm 3 phn trăm. Luis Lugo, giám đc Ngh Hi Pew, gi khuynh hướng này là vic biến Giáo Hi Công Giáo  Hoa Kỳ “thành mu nâu” (browning). Lugo nhn xét rng khi tr thành mu nâu, Đo Công Giáo cũng s tr thành nghèo hơn. Các di dân nói tiếng Tây Ban Nha ít hoàn tt chương trình trung hc hơn người da trng ti 7 ln và nhng người ch có kh năng kiếm được non 30,000 dollars mt năm nhiu hơn người da trng đến 2 ln rưỡi. H cũng là người ít được bo him hay không được bo him. Da vào các yếu t dân s này, Đo Công Giáo  Hoa Kỳ trong thế k 21 s tr thành mt tín ngưỡng ca giai cp công nhân tay chân. Và như thế, Đo này cũng đã tr li vi gc r ca nó trong thế k 19, đu thế k 20 khi cơ s dân s ca nó gm nhiu đt di dân Âu Châu liên tiếp nhau tp trung nơi các ngh và các khu xóm phn ln gm công dân tay chân.


Đi
u gì làm cho Đo Công Giáo  Hoa Kỳ đc đáo?

Người Công Giáo vn là thành phn ca cnh gii Hoa Kỳ trước khi có nhng điu như Hip Chúng Quc. Người giáo dân Công Giáo Charles Carroll  Maryland, chng hn, đã đt ch ký ca mình vào Bn Tuyên Ngôn Đc Lp. Thế nhưng, trong các thp niên tiên khi ca đi sng đt nước mi m này, người Công Giáo ch là mt thiu s rt nh v thng kê, đi din chưa ti 1 phn trăm dân s c nước. Bt đu gia thế k 19, dân s Công Giáo mi n bùng do các đt di dân liên tiếp t Âu Châu. Qua đu thế k 20, người Công Giáo đã chiếm gn 1 phn tư dân s Hoa Kỳ và tiếp tc như thế t đó đến nay. Như thông thường vn thế đi vi hin tượng thay đi dân s quá nhanh, nhng người mi ti không luôn được chào đón nng hu; dân s Công Giáo gia tăng thường phi đi din vi thiên kiến và thù nghch. Hin tượng này đôi khi n thành nhng cuc sát hi người Công Giáo đy tính bo đng trong đó có nhng v đt phá và cướp bóc các thánh đường. Lut l tng được thông qua nhm ngăn cn vic tr giúp công cng cho các đnh chế Công Giáo, trong khi các phong trào duy ni sinh (nativist) như Đng Không Biết Gì (Know-Nothing Party) xut hin đ chng li vic người Công Giáo gây nh hưởng v xã hi và chính tr


Lch s trên đem li cho Đo Công Giáo  Hoa Kỳ 3 đc đim rõ nét sau đây:


Th nht, không như các nơi khá Tây Phương, Giáo Hi Công Giáo  Hoa Kỳ không có truyn thng được nhà nước bo tr. Thay vào đó, nó phi hc cách t đng vng bng đôi chân ca mình, không được trông ch chi  nhà nước. Trong phn ln lch s ca h, điu tt đp hơn c mà người Công Giáo Hoa Kỳ hy vng nhn được t chính ph là đ h được yên thân. Lch snày cho phép người Công Giáo Hoa Kỳ theo đui các ý nim t do tôn giáo và vic tách bit gia nhà nước và Giáo Hi và dy h rng Đo Công Giáo không nhng sng còn mà còn phát đt na khi Giáo Hi và nhà nước gi khong cách đi vi nhau. Thành th, các nhà tư tưởng Công Giáo Hoa Kỳ như c linh mc Dòng Tên John Courtney Murray đã đóng mt vai trò hàng đu ti Công Đng Vatican II, giúp Giáo Hi hoàn vũ tiếp nhn mt cách hiu biết mi m và tích cc hơn v t do tôn giáo.


Th hai, th trường t do ca Hoa Kỳ trong tôn giáo đã làm cho Đo Công Giáo Hoa Kỳ phát trin được mt tinh thn kinh bang tế thế (entrepreneurial) khiến c thế gii Tây Phương thèm mun.  Âu Châu, các giáo x Công Giáo thường được người ta gi là “trm phc v” (filling station), nơi người ta r vào đ cưới xin hay chu phép ra, ch ít có tiếp xúc gì khác.  Hoa Kỳ, các giáo x thường có rt nhiu loi sinh hot khác nhau, không phi ch thuc phm vi phng v mà còn điu hành trường hc, các chương trình nu cháo cho dân nghèo, các chương trình hc hi Thánh Kinh, các nhóm gii tr, các bui tĩnh hun cho các v cao niên, các khóa đào to đc tin cho người ln, các bnh xá cha bnh min phí, và nhiu loi chương trình khác na. Ít nht ti mt mc nào đó, s tương phn này còn phnh mt cái nhìn thông sáng nn tng có tính kinh tế: s đc quyn, vn là đc đim ca nhiu xã hi Âu Châu cho ti nhng năm gn đây, có xu hướng tr nên lười lĩnh và không hu hiu; trái li, năng đng tính cnh tranh ca th trường m rng có xu hướng c vũ s hi h và lưý nhiu hơn ti vic phc v khách hàng. 


Th ba, vì người Công Giáo b loi ra ngoài các đnh chế xã hi chính dòng ca Hoa Kỳ trong phn ln lch s ca h, nên h đã t xây dng ly các đnh chế này cho riêng h. Nh di sn này, Giáo Hi Công Giáo ti Hoa Kỳ ngày nay điu hành h thng trường tư ln nht ca quc gia, mng lưới ln nht các bnh vin và cơ c y tế không nhm kiếm li, và h thng bác ái tưln nht.  cp t mu giáo ti lp 12, hin có hơn 7,000 trường hc ti Hoa Kỳ vi s hc sinh lên ti 2.1 triu em. Nhiu trường hc loi này phc v công chúng nghèo sng trong ni thành; khong 20 phn trăm đơn ghi danh là thuc các sc tc thiu s, trong khi 15 phn trăm không phi là người Công Giáo. Cũng có 244 cao đng và đi hc Công Giáo ti Hoa Kỳ.


V chăm sóc y tế, 1 trong 6 bnh nhân  Hoa Kỳ được chăm sóc bi mng lưới 629 bnh vin Công Giáo vi tng chi phí lên đến gn 100 t dollars. Hơn 5.5 triu bnh nhân được nhn vào các bnh vin Công Giáo năm 2010, và 66 h thng chăm sóc sc khe Công Giáo có mt lc lượng lao đng gn 766,000 nhân viên bán thi gian và toàn thi gian, biến các h thng này thành mt trong các ch nhân ông ln nht trong nước. (McDonald, chng hn, có mt lc lương lao đng 465,000 người; UPS s dng 428,000 nhân viên). Cũng năm 2010, gn 330 văn phòng ca Catholic Charities USA cung cp tr giúp cho 10,270,292 người khp nước, gm thc phm, nhà , dch v gia đình, di dân, và nhiu hình thc tr gipú khác. 


Xét chung, h tng cơ s có tính đnh chế ca Đo Công Giáo Hoa Kỳ va có tính cht khng l va có tính cht đc đáo v phương din hoàn cu. 


Còn ti
ếp

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét