CA ĐOÀN CẦN CHẤM DỨT VIỆC “ĐEO DÂY STOLA” NHƯ LINH MỤC
Gần đây, chúng ta thấy xuất hiện một thực hành đáng lo ngại và cần phải chấn chỉnh: đó là khá nhiều ca đoàn mặc đồng phục với dải dây/vải choàng qua cổ trông y như dây các phép (stola) dành riêng cho linh mục. Câu hỏi đặt ra là Giáo hội có chấp nhận cho ca đoàn mặc đồng phục như thế không? Câu trả lời chắc chắn là không. Sau đây là những lý do:
1/ Thứ nhất, ca đoàn phải tuân theo luật phụng vụ chứ không phải hành xử theo ý thích của cá nhân hay của nhóm nào, nghĩa là các thực hành của ca đoàn phải dựa trên các quy tắc được ban hành bởi thẩm quyền của Hội thánh chứ không phải chạy theo suy nghĩ chủ quan hay giải thích bốc đồng của ai đó (x. Bộ Giáo luật [BGL], số 12; Huấn thị Bí tích Cứu độ [BTCĐ], số 176-180). Thật vậy, phụng vụ vốn “không phải là những hoạt động riêng tư, nhưng là cử hành của toàn thể Hội thánh” (Hiến chế về Phụng vụ Sacrosanctum Concilium [SC], số 26). Ca đoàn đương nhiên có quyền chọn một trong nhiều mẫu đồng phục khác nhau bởi vì Giáo hội không áp đặt một trang phục phụng vụ chung cho mọi ca viên/ca đoàn một cách nghiêm ngặt như đối với các thừa tác viên chức thánh. Tuy nhiên, ca đoàn không thể lựa chọn một cách tùy tiện đến độ chệch khỏi chuẩn mực của Hội thánh vì những hướng dẫn/quy định của Hội thánh bao giờ cũng dựa trên nền tảng thần học và phụng vụ vững chắc nhằm bảo đảm sự hiệp nhất trong Hội thánh và tính chân chính của phụng vụ (x. SC, các số 22, 26, 28; Quy chế tổng quát sách Lễ Rôma [QCSL], số 24; Huấn thị Bí tích Cứu độ [BTCĐ], số 11; Sách Giáo lý Hội thánh Công giáo, số 1140). Khi tham chiếu luật phụng vụ, chúng ta dễ dàng nhận ra rằng việc ca đoàn mặc đồng phục với dây các phép (stola) trông như phẩm phục dành riêng cho linh mục phản ánh sở thích cá nhân và sự chọn lựa nhầm lẫn chứ không phải phát xuất từ chỉ dẫn của Hội thánh.
2/ Thứ hai, Giáo hội đã đưa ra các hướng dẫn rất rõ ràng [như chúng ta thấy dưới đây] để đảm bảo rằng y phục dùng trong phụng vụ không phải là vật trang trí hay yếu tố thẩm mỹ thuần túy, nhưng còn là dấu chỉ gắn với chức vụ cũng như vai trò khác nhau của thừa tác viên phụng vụ, duy trì tính toàn vẹn của chức thánh, gia tăng cảm thức linh thánh nơi các tín hữu, và tránh gây hiểu lầm cho họ:
i) Trong Hội thánh là Nhiệm thể Chúa Kitô, các chi thể không thi hành cùng một phận vụ như nhau. Khi cử hành việc phụng tự, sự khác biệt về chức vụ được biểu lộ ra bề ngoài nhờ sự khác biệt về phẩm phục thánh; do đó phẩm phục phải là dấu chỉ chức vụ của mọi thừa tác viên. Tuy nhiên, phẩm phục thánh cũng phải làm tăng vẻ trang trọng của chính nghi lễ phụng vụ nữa. (QCSL 335)
ii) Phẩm phục chung cho các thừa tác viên có chức thánh và các thừa tác viên đã được thiết lập thuộc bất cứ cấp bậc nào là áo trắng dài, có dây thắt ngang lưng, trừ phi áo đã được may sát vào người, không cần dây lưng (QCSL 336).
iii) Phẩm phục riêng của linh mục chủ tế […] là áo lễ mặc ngoài áo trắng dài và dây các phép, trừ khi được trù liệu cách khác (QCSL 337, x. 119a, 209; sách Lễ nghi giám mục [LNGM], số 66).
iv) Áo riêng của thầy phó tế là áo phó tế, mặc ngoài áo trắng dài và dây các phép (QCSL 338, x. 119b; LNGM 67).
v) Các thừa tác viên giúp lễ, đọc sách, và các thừa tác viên giáo dân khác có thể mặc áo trắng dài hay một kiểu áo khác được Hội đồng Giám mục chấp thuận cách hợp pháp cho mỗi miền. Tại Việt Nam, ngoài áo trắng dài chung cho các thừa tác viên phụng vụ, các thừa tác viên nam không chức thánh, có thể mặc âu phục với cà vạt hoặc áo dài khăn đóng; nữ có thể mặc áo dài thông thường hoặc áo dài với khăn vành truyền thống Việt Nam (QCSL 339).
vi) Linh mục mang dây các phép chung quanh cổ và rủ xuống trước ngực; phó tế mang dây các phép trên vai trái, chéo qua ngực sang phía thân mình bên mặt và ghim lại (QCSL 340; LNGM 66-67).
vii) Các thành viên ca đoàn hoặc ban hát có thể mặc đồng phục riêng, nhưng đồng phục phải luôn sạch sẽ, nghiêm chỉnh và nhã nhặn đúng mực. Có thể dùng áo al-ba. Áo súp-li (áo xếp nếp) mặc bên ngoài áo su-tan (áo dòng) là của giáo sĩ, không nên dùng làm đồng phục ca đoàn (Hướng dẫn Mục vụ Thánh nhạc [MVTN], số 34).
viii) “Vả lại, người giáo dân không bao giờ được phép đảm trách các chức vụ của phó tế hay linh mục, và mặc những y phục dành riêng cho các ngài, kể cả những y phục tương tự” (BTCĐ 153).
Từ những hướng dẫn trên đây, Hội thánh muốn nhắc nhở rằng: (1) Dây các phép (stola) là biểu tượng của chức vụ và thẩm quyền giáo sĩ trong nghi lễ Rôma và gắn với thừa tác vụ được cử hành nên chỉ được sử dụng bởi những người có chức thánh. (2) Trong bất kỳ trường hợp nào, giáo dân/thừa tác viên âm nhạc không bao giờ được phép đeo dây stola. Thành viên ca đoàn đeo dây stola hoặc tương tự như dây stola đều vi phạm các chuẩn mực phụng vụ và tạo ra sự nhầm lẫn về phẩm trật của chức thánh linh mục (x. Lumen Gentium, số 10; Bộ Giáo Luật, số 929).
Cụm từ “không bao giờ được phép” (numquam licet) [trong BTCĐ 153] trên đây thiết lập một cấm đoán tuyệt đối trong Luật Giáo hội. Đây không phải là lời khuyên hay gợi ý kỷ luật mà là chuẩn mực phụng vụ ràng buộc bắt nguồn từ thần học bí tích và thần học thừa tác vụ trong Giáo hội. Theo đó, (1) một là tín hữu giáo dân không bao giờ được sử dụng những y phục dành riêng cho các vị có chức thánh. Cụ thể là: không được đeo dây stola (biểu tượng của thẩm quyền linh mục), mặc áo lễ linh mục (casula), mặc áo phó tế (dalmatica) hay mặc áo súp-li (áo xếp nếp) bên ngoài áo su-tan (áo dòng)…; (2) hai là tín hữu giáo dân không được mặc/đeo ngay cả những y phục tương tự hay là những biến thể tương tự, chẳng hạn như mặc áo lễ giả; hoặc thừa tác viên âm nhạc giáo dân đeo khăn/dây choàng trông gần giống như đeo dây stola của linh mục; hoặc 12 người đàn ông được chọn làm tông đồ trong dịp Tam nhật Vượt qua ăn vận/đội mũ/mang gậy như đức giám mục… Biểu tượng phải phản ánh thực tại, còn y phục nhằm truyền đạt vai trò và chức vụ, cho nên mọi nỗ lực phải được thực hiện để tránh bất kỳ sự lẫn lộn phẩm trật nào giữa tín hữu giáo dân với các linh mục thừa tác (x. Lumen Gentium, số 10; MVTN 34; Sing to the Lord: Music in Divine Worship [2007], no. 33; Gerald Denis Gill, Music in Catholic Liturgy: A Pastoral and Theological Companion to Sing to the Lord [Chicago/Mundelein: LTP/HillenbrandBooks, 2009], 17).
3/ Thứ ba, nhìn bằng con mắt đức tin, điều Giáo hội bảo vệ không phải là hình thức thuần túy, nhưng là tính trong suốt của mầu nhiệm, sự hài hòa giữa dấu chỉ bên ngoài và thực tại bên trong. Hậu nhiên là mỗi thừa tác viên nên xuất hiện đúng với căn tính và vai trò của mình qua việc sử dụng phẩm phục phù hợp để cộng đoàn cùng bước vào thờ phượng Thiên Chúa với sự nghiêm trang và lòng tôn kính xứng đáng, với trật tự chứ không lẫn lộn và tùy ý, cũng như với sự hiểu biết đúng đắn (x. Sacrosanctum Concilium, các số 10, 14, 28-30; Bộ Giáo luật, số 528).
Kết luận:
Ca đoàn cần chấm dứt đeo dây “stola” hoặc dùng bất cứ dải dây/phụ kiện nào choàng qua cổ trông như lễ phục của linh mục. Thay vào đó, ca đoàn nên chọn một loại đồng phục khác như được Hội thánh hướng dẫn và đề nghị.
