Thánh Phanxicô Salê - Tập 9(c) : Khảo luận về tình yêu Thiên Chúa

 Tập 9(c) : Khảo luận về tình yêu Thiên Chúa

(Series viết về Phanxicô Salê · Tiến sĩ Hội Thánh thứ 19)

Có một kiểu yêu rất dễ khi đời còn êm. Mình nói “con yêu Chúa” trong những ngày mọi thứ vẫn đang vào guồng: công việc tạm ổn, người mình thương còn đó, sức khỏe chưa có gì đáng lo. Nhưng đến lúc một mắt xích nào đó gãy, mất việc, chia tay, bệnh, gia đình có chuyện, một kế hoạch mình đã ôm rất chặt bỗng sập xuống, thì câu hỏi thật mới lộ ra: mình yêu Chúa, hay mình yêu một cuộc đời thuận lợi có Chúa đứng bên trong?

Từ Tập 8 đến Tập 12, Phanxicô Salê đi thẳng vào chỗ đó. Ông không còn chỉ nói về những giờ cầu nguyện đẹp, hay những chuyển động ấm áp bên trong linh hồn nữa. Ông hỏi một điều khó hơn: khi ý Chúa không giống ý mình, linh hồn sẽ làm gì? Và cũng từ đây, tình yêu với Chúa không còn chỉ là một cảm xúc hay một thói quen đạo đức, mà bắt đầu trở thành cách mình sống mọi thứ.

Tập 8 nói về một chuyện nghe rất đạo đức nhưng thực ra rất đời: ý Chúa đã được tỏ ra cho mình trong những điều khá rõ, các điều răn, bổn phận, ơn gọi, trách nhiệm, những tiếng gọi lương tâm, những điều đúng mà mình biết là đúng. Phanxicô gọi đó là ý Chúa được tỏ ra. Nghĩa là có những chuyện mình không cần đợi “một dấu lạ” mới biết: mình biết trung thực là đúng, mình biết phải giữ lời, mình biết có những điều không nên bước qua.

Có những lúc, ý Chúa và ý mình trùng nhau. Mình muốn sống tử tế, Chúa cũng muốn thế. Mình muốn một tình yêu lành mạnh, Chúa cũng muốn thế. Mình muốn làm việc đàng hoàng, Chúa cũng không bảo mình gian dối. Ở những đoạn này, đi theo ý Chúa khá nhẹ. Linh hồn thấy hợp, thấy sáng, thấy “đương nhiên phải vậy”.

Nhưng cũng có những lúc, ý Chúa vẫn rõ mà không còn hợp feeling. Mình biết nói dối là sai, nhưng nếu nói thật thì có thể mất cơ hội. Mình biết nên dừng một mối quan hệ, nhưng dừng thì đau. Mình biết nên xin lỗi, nhưng xin lỗi nghĩa là cái tôi phải nuốt lại. Ở những chỗ đó, ý Chúa không mơ hồ; mơ hồ chỉ là máy yêu bên trong mình sẽ quay theo hướng nào.

Và chính tại đây, tình yêu với Chúa bắt đầu lớn lên. Không còn là “con thích Chúa vì Ngài làm con dễ chịu”, mà là: “con tập muốn điều Chúa muốn, ngay cả khi trong con đang muốn ngược lại.” Có hôm chuyện đó rất lớn, như đổi hướng một mối quan hệ hay chọn trung thực trong một môi trường gian dối. Nhưng phần lớn thời gian, nó rất nhỏ: quay lại với bổn phận khi đang nản, giữ miệng khi đang nóng, làm tiếp một việc mình ghét mà vẫn làm tử tế. Chính ở đó, tình yêu bắt đầu có xương sống.

Nếu Tập 8 là chuyện mình làm điều Chúa đã nói rõ, thì Tập 9 đi vào phần đau hơn nhiều: những điều xảy ra mà Chúa không hề hỏi ý mình trước. Mất việc. Bệnh. Bị hiểu lầm. Kế hoạch đổ. Chia tay. Một cánh cửa đóng lại dù mình đã cầu nguyện rất nghiêm túc.

Đây là chỗ rất nhiều người hụt chân. Vì trong đầu mình, yêu Chúa đáng lẽ phải làm đời sáng hơn, gọn hơn, dễ thở hơn. Nhưng Phanxicô nhìn thẳng vào thực tế: có một kiểu yêu sâu hơn nhiều, đó là khi linh hồn học đón lấy điều mình không chọn, không phải vì nó thích đau, mà vì nó tin rằng Chúa vẫn không rời mình trong chính điều đau đó.

Bạn thử nghĩ tới một người vừa mất việc sau nhiều năm cày rất nghiêm túc. Họ không nói nổi những câu đạo đức đâu. Họ chỉ thấy nhục, lo, hụt hơi. Hay một người vừa bị bỏ lại trong một mối quan hệ mà họ đã từng nghĩ là sẽ đi tới hôn nhân. Hoặc một người cầm tờ kết quả khám bệnh mà cả người lạnh đi. Trong những khoảnh khắc ấy, “phó thác” không phải là cười và nói “con vui lắm Chúa ơi”. Có khi nó chỉ là một câu rất rách: “Con không hiểu. Con không thích. Nhưng con không bỏ Ngài.”

Đó là lúc tình yêu đi sâu hơn cảm xúc. Không phải yêu Chúa chỉ khi Ngài cho điều mình xin, mà yêu cả khi Ngài im lặng, hoặc khi Ngài để một thánh giá nào đó ở lại lâu hơn mình muốn. Và lạ là, có những linh hồn chính trong lúc bị bẻ gãy như vậy mới bắt đầu lớn lên thật. Không còn yêu Chúa như một chỗ dựa tạm thời, mà như một Đấng mình dám thuộc về cả trong đêm tối.

Đây là một trong những chỗ dễ bị hiểu lầm nhất ở Phanxicô: cái gọi là “thờ ơ thánh thiện.” Nó không có nghĩa là vô cảm, không thiết gì nữa, hay sống kiểu “sao cũng được”. Nó càng không có nghĩa là thôi yêu người yêu, thôi quý công việc, thôi mong tương lai tốt hơn.

Điều ông muốn nói đơn giản hơn: bên trong linh hồn, Chúa muốn cởi bớt những sợi dây đang buộc mình vào mọi thứ. Tự do trước mọi tạo vật không phải là thôi yêu, mà là bớt dính. Phanxicô có một hình ảnh rất đẹp: trái tim ấy như một cục sáp mềm trong tay Chúa, sẵn sàng nhận lấy hình Ngài muốn in vào.

Nói gần hơn:

mình vẫn yêu nghề, nhưng không để nghề quyết định toàn bộ giá trị của mình;

mình vẫn yêu một người, nhưng không để người đó ngồi vào chỗ chỉ dành cho Chúa;

mình vẫn muốn khỏe, muốn ổn, muốn thành công, nhưng nếu những thứ đó rời đi, linh hồn không sụp hoàn toàn vì ghế trung tâm không phải của chúng.

Có những người nói “em yêu anh”, nhưng thật ra là “em cần anh để thấy mình đáng giá”. Kiểu yêu đó rất nhanh biến thành sợ mất, kiểm soát, lệ thuộc. Với Chúa cũng vậy: nếu mình chỉ “yêu Chúa” vì Ngài làm đời mình dễ chịu, thì lúc dễ chịu biến mất, tình yêu cũng bay luôn. “Thờ ơ thánh thiện” là khi linh hồn tập được điều này: con nhận mọi sự từ tay Chúa, nhưng không bám chặt vào bất cứ gì như thể thiếu nó con không sống nổi.

Nghe cao siêu, nhưng thật ra rất thực tế. Nó giúp một người không phát điên khi kế hoạch đổi. Giúp một người không tan ra hoàn toàn khi bị từ chối. Giúp một người còn đứng được, còn cầu nguyện được, còn tử tế được, ngay cả sau một cú gãy lớn.

Nhiều người sợ rằng nếu yêu Chúa trên hết, mình sẽ bớt yêu con người. Nhưng Phanxicô đi theo chiều ngược lại: yêu Chúa trên hết không làm tim nhỏ đi; nó làm mọi tình yêu khác được đặt đúng chỗ.

Khi Chúa ở chỗ đầu tiên, bạn không còn bắt người khác gánh những điều chỉ Chúa mới gánh nổi. Bạn không còn ép một mối quan hệ phải chữa lành toàn bộ nỗi cô đơn của mình. Bạn không còn bắt công việc phải cho mình căn tính, tiền bạc phải cho mình bình an, thành tích phải cho mình cảm giác mình đáng sống. Linh hồn nhẹ hơn vì nó không còn đòi tạo vật làm công việc của Đấng Tạo Hóa.

Và lúc đó, bạn bắt đầu yêu người khác trong Chúa. Nghĩa là: yêu mà không nuốt người ta, yêu mà vẫn tôn trọng tự do của họ, yêu mà dám nói thật, dám giữ điều đúng, yêu mà không biến họ thành một bàn thờ bí mật trong tim mình. Càng gần Chúa, linh hồn càng có khả năng yêu người khác thật hơn, sạch hơn, ít ích kỷ hơn.

Rồi Phanxicô đi thêm một bước rất mạnh ở Tập 11: đức ái là linh hồn của mọi nhân đức. Nghĩa là gì? Nghĩa là bạn có thể làm rất nhiều điều “đúng”, “chuẩn”, “ngoan”, nhưng nếu thiếu tình yêu, chúng giống như một thân thể còn đủ hình mà thiếu hơi thở.

Nó cũng giống như một trang cá nhân nhìn rất đẹp, rất chỉnh, nhưng trong căn phòng trong cùng lại trống: không có ai thật sự được yêu, chỉ có một hình ảnh cần được giữ.

Bạn có thể cầu nguyện đều nhưng trong lòng đầy khinh người. Bạn có thể phục vụ hăng nhưng chủ yếu để được công nhận. Bạn có thể sống kỷ luật nhưng thiếu lòng thương. Bạn có thể nói đúng giáo lý nhưng nói như ném đá. Những điều đó có thể gây ấn tượng, nhưng Phanxicô sẽ hỏi nhỏ: trong linh hồn, cái gì đang thật sự sống? Có phải là đức ái không? Hay tất cả chỉ là một hệ thống để mình thấy mình ổn, mình giỏi, mình hơn người?

Điều này cũng rất an ủi. Vì nếu đức ái là linh hồn của mọi nhân đức, thì một việc rất nhỏ làm vì yêu Chúa có giá trị hơn một việc rất lớn làm vì cái tôi. Một tin nhắn dịu lại thay vì hơn thua. Một câu xin lỗi thật. Một buổi tối ngồi với mẹ dù mình mệt. Một quyết định không trả đũa. Những việc đó, nếu chảy ra từ tình yêu, thì trong mắt Chúa, chúng sống.

Tập 12 kết lại rất đẹp. Phanxicô đưa linh hồn về Canvê, đồi Sọ, nơi Chúa Giêsu yêu cho đến cùng. Ông gần như gọi đó là trường học của tình yêu. Không phải trường học của những cảm xúc đẹp, mà của một tình yêu dám ở lại, dám hiến, dám đi trọn con đường.

Nhưng ông không để điều đó bay trên trời. Ông kéo nó xuống đất bằng những lời khuyên rất cụ thể: những công việc hợp pháp, những bổn phận hằng ngày, những chuyện nhỏ lặp đi lặp lại, không hề cản trở tình yêu Chúa, mà có khi chính là nơi tình yêu ấy lớn lên.

Nói cách khác, Canvê không chỉ nằm ở những biến cố rất lớn như bệnh nặng hay mất mát khủng khiếp. Nó còn ở việc bạn quay lại làm bổn phận sau một đêm khóc. Ở việc bạn chăm một người thân khó tính ngày này qua ngày khác. Ở việc bạn vẫn chọn dịu dàng trong một ngày trong người toàn là gai.

Có những người tưởng đời sống thiêng liêng sâu là phải có trải nghiệm cao siêu. Phanxicô thì nói ngược lại: trường học yêu lớn nhất nhiều khi nằm ngay trong những điều nhỏ mà bạn phải chịu, phải làm, phải trung tín mỗi ngày.

Nếu nhìn trọn đường đi của Phanxicô thông qua 9a,9b,9c thì sẽ thấy cơ bản thế này: linh hồn có một “máy yêu”, Chúa thắp đức ái vào đó; đức ái được tập trong cầu nguyện và chảy ra ngoài đời sống; rồi tình yêu ấy đi qua ý Chúa, những biến cố không chọn, sự tự do trước tạo vật, và cuối cùng trở thành một lifestyle, không phải một cảm xúc thỉnh thoảng, mà là cách linh hồn đứng, chọn, yêu, chịu và đi tiếp.

Nhưng ba bài này chỉ là một "đường tắt" để mình với bạn nhìn được toàn cảnh 12 tập Luận về tình yêu Thiên Chúa. Đường tắt có ích, nhưng nó không thể thay cho việc bạn tự bước vào cuốn sách, tự nghe giọng của thánh Phanxicô nói với chính linh hồn mình bằng nhịp rất riêng của ông.

Phanxicô không viết cuốn này như một giáo trình lạnh. Ông viết như một người đã yêu Chúa lâu năm, đã đi qua đau, qua vâng phục, qua những linh hồn khô khan và những câu hỏi không dễ trả lời, rồi kể lại hành trình đó bằng hình ảnh, ví dụ, và một thứ dịu dàng rất riêng. Nên nếu trong series này có đoạn nào làm bạn thấy: “Hình như mình có mặt đâu đó trong hành trình này”, thì bước tiếp theo có lẽ không phải là đọc thêm tóm tắt, mà là tự cầm lấy cuốn sách.

Lần tới đi nhà sách, hoặc chỉ cần lên mạng, thử tìm Luận về tình yêu Thiên Chúa, ít nhất là Tập 1–2. Đừng áp lực phải hiểu hết. Cứ đọc chậm, mỗi lần một đoạn ngắn, như ngồi nghe một người bạn lớn kể chuyện về chính linh hồn mình. Phần còn lại, chuyện Chúa sẽ dùng những trang đó thế nào với trái tim bạn, thì không có series nào tóm lại giùm được.

Chúc các bạn trưởng thành hơn với Chúa, cùng Chúa và trong Chúa mỗi ngày.

Amen.

-John Phạm-