Tập cuối: Một trăm năm, vị thầy tình yêu.
(Series viết về Gioan Thánh Giá · Tiến sĩ Hội Thánh thứ 26)
Năm 2026 không phải là một con số ngẫu nhiên đối với những ai yêu mến Gioan Thánh Giá.
Giáo hội và gia đình Cát Minh đang cử hành một Năm Thánh đặc biệt để tưởng niệm hai cột mốc lớn nơi vị thánh bé nhỏ ấy: ba trăm năm ngày ngài được tuyên thánh (1726) và một trăm năm ngày ngài được tuyên phong Tiến sĩ Hội Thánh (1926).
Bởi vậy, viết về Gioan trong năm nay không chỉ là kể lại câu chuyện của một nhân vật thế kỷ XVI; đó còn là cùng với Giáo hội đứng lại trước một đời sống mà ánh sáng của nó, sau bao thế kỷ, vẫn chưa hề tắt.
Năm 1926, khi Đức Piô XI tuyên phong Gioan Thánh Giá là Tiến sĩ Hội Thánh, Giáo hội không chỉ trao thêm một danh hiệu.
Giáo hội đang nói với toàn thể dân Chúa rằng: giữa biết bao tiếng nói về cầu nguyện, đau khổ, thần bí và con đường nên thánh, đây là một người đáng để học.
Một trăm năm đã đi qua kể từ ngày ấy.
Nếu danh hiệu ấy chỉ là một nghi thức đẹp, nó đã nguội từ lâu.
Nhưng với Gioan, điều xảy ra lại ngược hẳn: càng đi xa khỏi năm 1926, người ta càng thấy rõ vì sao Giáo hội đã đúng khi gọi ông là Doctor mysticus, vị Tiến sĩ của đời sống thần bí, người đọc được những vùng sâu nhất của linh hồn với một sự chính xác hiếm có và một lòng trung thành tuyệt đối với Đức Kitô chịu đóng đinh.
Điều đáng kinh ngạc là ông không để lại một đế chế, không dựng những công trình bằng đá đồ sộ, cũng không lập nên một trường phái ồn ào.
Ông để lại một điều âm thầm hơn nhiều, nhưng bền hơn nhiều: một cách để Hội Thánh hiểu Thiên Chúa đang làm gì nơi một linh hồn khi Người yêu nó đến tận gốc.
Với Dòng Cát Minh, Gioan không chỉ là một tác giả lớn.
Ông là một mạch máu.
Cùng với Têrêsa Giêsu, ông định hình phần sâu nhất của linh đạo Cát Minh: cầu nguyện như hiệp thông, thanh luyện như con đường, đêm tối như ân sủng, và tình yêu như đích điểm.
Nếu Têrêsa cho Cát Minh trái tim biết cầu nguyện.
Thì Gioan cho Cát Minh ngôn ngữ để đi qua những gì xảy ra sau đó: lúc cầu nguyện không còn ngọt, lúc đức tin trở nên trần trụi, lúc Chúa dường như rút những nâng đỡ quen thuộc để dẫn linh hồn đi sâu hơn vào chính Người.
Bởi vậy, trong các nhà Cát Minh, người ta không đọc Gioan chỉ để ngưỡng mộ.
Người ta đọc ông để sống.
Một tập sinh học ông để biết rằng đời tu không thể chỉ sống bằng nhiệt thành ban đầu.
Một nữ đan sĩ học ông để hiểu những mùa khô không nhất thiết là suy sụp, nhưng có thể là lúc Thiên Chúa đào sâu rễ.
Một linh hướng Cát Minh học ông để phân định giữa ảo tưởng thiêng liêng và con đường thanh luyện thật.
Nếu Têrêsa là ngọn lửa đã bùng lên, thì Gioan là người dạy ngọn lửa ấy cháy bền, cháy sạch, cháy không lạc hướng.
Trong thần học, ông trở thành chuẩn mực của những điều sâu nhất
Trước Gioan, Hội Thánh chưa bao giờ thiếu người dạy cầu nguyện.
Nhưng ông làm một việc khác: ông cho thần học Công giáo một bản đồ bên trong, một thứ địa hình của linh hồn khi Thiên Chúa dẫn nó đi qua thanh luyện, bóng tối, và hiệp nhất.
Chính ở đây tầm vóc của Lên Núi Cát Minh, Đêm Tối Linh Hồn, Ca Khúc Thiêng Liêng và Ngọn Lửa Tình Yêu Sống Động mới hiện ra.
Chúng không chỉ là sách đạo đức, cũng không chỉ là thơ đẹp.
Chúng là một công trình thần học vĩ đại, vì chúng làm được điều rất hiếm: nói về những gì sâu nhất, mong manh nhất và khó nắm nhất của đời cầu nguyện mà vẫn vừa chặt chẽ, vừa trung thành với Kinh Thánh, vừa không giết chết mầu nhiệm.
Ông cho Hội Thánh một ngôn ngữ để gọi tên đêm tối.
Không phải mọi bóng tối đều là cùng một thứ.
Có bóng tối do tội lỗi.
Có bóng tối do mệt mỏi và phân tán.
Nhưng cũng có bóng tối phát sinh khi ánh sáng của Thiên Chúa quá mạnh đối với một linh hồn chưa được thanh luyện, nên linh hồn ấy cảm thấy như bị bỏ vào đêm, trong khi thật ra nó đang được dẫn sâu hơn vào đức tin.
Đó là lý do danh hiệu Doctor mysticus không hề là một thứ trang trí.
Nó là một sự thừa nhận: trong lĩnh vực khó nhất của đời sống thiêng liêng, Gioan là một người dẫn đường.
Trong mục vụ, ông trở thành bác sĩ của những linh hồn đi trong đêm
Ảnh hưởng của Gioan không chỉ nằm trên kệ sách.
Nó đi vào những căn phòng nhỏ, nơi người ta mang đến những khủng hoảng sâu nhất của đời sống thiêng liêng.
Một linh mục ngồi nghe ai đó nói: “Con không còn cảm thấy Chúa nữa.”
Một nữ tu đồng hành với một người trẻ đang rơi vào khô khan.
Một linh hướng phân vân không biết người đối diện đang lười biếng, đang kiệt sức, hay đang đi vào một giai đoạn thanh luyện thật sự.
Ở đó, Gioan vẫn sống.
Ông sống như một bác sĩ của đêm tối thiêng liêng.
Không phải bác sĩ của thứ đau giả.
Mà của những linh hồn bị Thiên Chúa kéo vào chiều sâu và tưởng mình đang đánh mất tất cả.
Ngày nay, khi nhiều người vừa mang những vết thương tâm lý thật, vừa mang cơn đói thiêng liêng rất thật, di sản của Gioan lại càng quan trọng.
Ông không cho phép ta thiêng liêng hóa mọi vấn đề tâm lý.
Nhưng ông cũng không cho phép ta tâm lý hóa sạch sẽ mọi chuyển động nội tâm đến mức không còn chỗ cho mầu nhiệm ân sủng.
Ông buộc Hội Thánh phải phân định tinh hơn, nhân bản hơn, sâu hơn.
Đó là lý do, một thế kỷ sau khi được tuyên phong Tiến sĩ, lời của ông vẫn len vào các nhà tĩnh tâm, các khóa linh hướng, các giờ cầu nguyện thinh lặng, và cả những đời sống giáo dân rất bình thường đang học cách đi với Chúa giữa công việc, gia đình, thất bại, khô khan và nỗi mỏi mệt của thời đại.
Thời đại thì sẽ thay đổi, nhưng trái tim con người bao giờ thay đổi.
Con người hôm nay vẫn sợ bóng tối, sợ bị lấy mất, sợ những khoảng trống không được lấp bằng tiếng ồn, cảm xúc hay thành công.
Và cũng như xưa, con người vẫn khao khát một tình yêu tuyệt đối, nhưng rất dễ lẫn lộn tình yêu ấy với những an ủi và kích thích đi kèm.
Ở chính chỗ đó, Gioan trở thành một chiếc cầu.
Ông nối khát khao sâu của con người hiện đại với ngôn ngữ của Thánh Giá.
Ông nhắc ta rằng đời sống thiêng liêng không phải là sưu tầm những cảm xúc tôn giáo đẹp.
Nó là để Thiên Chúa biến đổi toàn bộ con người mình.
Ông nhắc ta rằng hiệp nhất với Chúa không phải là trôi lên một tầng mây thần bí.
Nó là đi qua những gì đau nhất, nghèo nhất, không hiểu nổi nhất của đời mình mà vẫn ở lại với Người.
Trong thời đại người ta dễ biến đời sống thiêng liêng thành một trải nghiệm dễ chịu, nhẹ, giống một sản phẩm tinh thần để tiêu thụ, Gioan đứng đó như một lời nhắc rất nghiêm mà cũng rất đẹp: Thiên Chúa không chỉ muốn làm cho ta thấy dễ chịu hơn; Ngài muốn làm cho ta thuộc trọn về Ngài.
Một trăm năm là khoảng thời gian đủ dài để thử xem một danh hiệu có sức nặng thật hay không.
Nếu nó chỉ là một lần tôn vinh, nó sẽ chìm vào sách sử.
Nhưng với Gioan, một trăm năm qua đã làm điều ngược lại: nó cho thấy danh hiệu ấy ngày càng chính xác hơn.
Năm 1926, Giáo hội gọi ông là Tiến sĩ Hội Thánh.
Một trăm năm sau, người ta thấy:
trong Dòng Cát Minh, ông vẫn là một người cha;
trong thần học, ông vẫn là một chuẩn mực;
trong mục vụ, ông vẫn là một người hướng dẫn;
trong đời sống Hội Thánh hôm nay, ông vẫn là một chiếc cầu giữa cơn khát của con người và sự thật của Thập Giá.
Nói cách khác, điều mà năm 1926 tuyên bố bằng thẩm quyền, thì thế kỷ sau đó đã chứng minh bằng hoa trái.
Có lẽ danh hiệu đẹp nhất dành cho Gioan không chỉ là Doctor mysticus.
Mà là điều ẩn sâu bên trong danh hiệu ấy: ông là một vị thầy của tình yêu.
Ông dạy Hội Thánh rằng tình yêu Thiên Chúa không dừng ở việc an ủi.
Tình yêu ấy thanh luyện.
Tình yêu ấy đốt.
Tình yêu ấy làm nghèo.
Tình yêu ấy lấy đi những gì ta tưởng không thể sống thiếu, để cuối cùng trao lại cho ta điều duy nhất cần thiết: chính Thiên Chúa.
Và rồi, khi đứng ở cuối hành trình này, người ta tự nhiên nhớ lại một hình ảnh rất cũ.
Một loài hoa dại ở Fontiveros.
Rockrose.
Hồi đầu series, ta đã nói về nó như một thứ hoa mọc trên đá, không được nuôi trong nhà kính, không được che khỏi gió, không lớn lên trong một khu vườn dễ chịu.
Nó mọc trên những triền đất khô, giữa nắng, giữa gió, giữa những khe đá tưởng như không có gì sống nổi.
Có lẽ đó là hình ảnh đẹp nhất để nói về Gioan Thánh Giá.
Ông không phải một đóa hoa của tiện nghi.
Ông không lớn lên trong bình yên.
Ông không được đưa đi bằng những con đường mềm.
Ông mọc lên từ nghèo đói.
Đi qua Toledo.
Đi qua những năm bị hiểu lầm.
Đi qua Úbeda.
Đi qua đau đớn thân xác và những đêm tối trong linh hồn.
Nhưng chính ở đó, ông đã nở.
Ông nở không phải như những bông hoa làm người ta trầm trồ một mùa rồi thôi.
Ông nở theo kiểu của những gì bén rễ rất sâu.
Càng ở trong đá, rễ càng bấu.
Càng đi qua gió, thân càng dẻo.
Càng bị nắng đốt, hương càng đậm.
Một trăm năm Tiến sĩ Hội Thánh, ba trăm năm tuyên thánh, và hơn bốn thế kỷ kể từ ngày ông nằm xuống ở Úbeda, đó là đủ lâu để biết một bông hoa chỉ nở vì mùa, hay thật sự có rễ trong đá.
Với Gioan, câu trả lời đã rõ:
ông không phải một mùa hoa của lịch sử.
Ông là một sức sống.
Sức sống ấy đi vào Dòng Cát Minh như nhựa cây đi trong thân.
Đi vào thần học như một ánh sáng không tắt.
Đi vào mục vụ như bàn tay đỡ một linh hồn đang đi trong đêm.
Đi vào đời sống hôm nay như một lời nhắc âm thầm mà cương quyết: Thiên Chúa vẫn còn muốn làm những công trình rất sâu trong con người, nếu con người ấy dám để Người yêu đến tận cùng.
Giữa một thế giới không thiếu những bông hoa đẹp, lạ, sáng rực rồi chóng tàn, Thiên Chúa đã cho Hội Thánh một bông rockrose tên là Gioan Thánh Giá.
Và có lẽ đó là điều đẹp nhất để nói về Gioan vào năm 2026 này:
ánh sáng của ông không tắt,
vì nó không đến từ chính ông.
Nó đến từ Thiên Chúa,
Đấng đã làm cho một con người nhỏ bé trở thành vị thầy của tình yêu.
Amen.
-John Phạm-
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét