Tập 3: Con bò câm!
(Series viết về Toma Aquino · Tiến sĩ Hội Thánh thứ 5)
Có một kiểu thông minh mà người ngoài không nhận ra được.
Không phải vì nó ẩn giấu. Mà vì nó trông quá giống với sự chậm chạp. Quá giống với việc không hiểu bài. Quá giống với cái đứa ngồi cuối lớp, nhìn ra cửa sổ, không bao giờ giơ tay phát biểu.
Người ta hay nhầm sự im lặng với sự trống rỗng.
Và Tôma, suốt những năm đầu học dưới Albertô, bị nhầm theo đúng cái cách đó.
Năm 1245, sau gần một năm bị giam tại lâu đài Roccasecca, Tôma được tự do. Ngài khoác lại áo dòng trắng đen và lên đường, lần này không ai chặn lại.
Dòng Đa Minh gửi ngài đến Paris, nơi một trong những trung tâm học thuật lớn nhất châu Âu đang hoạt động. Và ở đó, ngài lần đầu gặp người thầy sẽ thay đổi hướng đi của cả cuộc đời ngài.
Người đó tên là Albertô.
Sau này người ta gọi ông là Albertô Cả, (Albertus Magnu). Nhưng lúc Tôma gặp ông, Albertô đã nổi tiếng rồi. Nổi tiếng đến mức học trò từ khắp châu Âu tìm đến chỉ để nghe ông giảng. Ông nghiên cứu mọi thứ, thần học, triết học, vật lý, sinh học, hóa học, thiên văn học. Người thời đó gọi ông là Doctor Universalis, Tiến sĩ bách khoa, vì không có lĩnh vực nào ông không biết.
Đây là người thầy mà Tôma sắp ngồi học dưới.
Và trong một thời gian dài, Albertô gần như không để ý đến ngài.
Tôma trong những năm đầu là một hình ảnh khó hình dung nếu bạn chỉ biết về ngài qua sách vở sau này.
Ngài to lớn. Không phải cao ráo kiểu vận động viên, mà to theo nghĩa nặng nề, chậm chạp, vóc dáng của người ăn nhiều ngủ nhiều hơn là của người đang chuẩn bị làm rung chuyển châu Âu. Ngài ít nói. Trong các buổi thảo luận mà học trò khác tranh nhau phát biểu để thầy chú ý, Tôma thường ngồi yên. Lắng nghe. Ghi chép. Rồi lại im lặng.
Các bạn học bắt đầu gọi ngài là *il bue muto*, con bò câm.
Không phải nói sau lưng. Họ nói thẳng. Đôi khi với ý tốt, kiểu "cậu này hiền quá", đôi khi với ý không tốt, kiểu " thằng này lơ ngơ như bò đội nón". Cái biệt danh đó dính vào ngài như một nhãn dán, và trong một thời gian, nó trở thành cách mọi người xung quanh nghĩ về Tôma d'Aquino: đứa học trò to lớn, im lặng, không có gì đặc biệt.
Tôma không phản bác. Không giải thích. Không cố chứng minh gì.
Ngài tiếp tục ngồi im. Và tiếp tục nghĩ tiếp.
Rồi có một buổi học, chuyện xảy ra.
Theo truyền thống ghi lại, một người bạn học, người thật sự muốn tốt cho Tôma, mang đến cho ngài bài giảng của Albertô từ hôm trước, những tờ giấy chép tay chi chít chữ.
"Cậu hay bỏ lỡ, để tao cho mượn chép lại."
Tôma nhận tờ giấy. Ngồi xuống. Và bắt đầu chép.
Nhưng khi chép, ngài làm một việc mà người bạn kia không dặn: ngài viết thêm vào bên lề. Không phải ghi chú đơn giản. Mà là những quan sát, những câu hỏi, những chỗ ngài thấy lập luận của thầy có thể đẩy xa hơn, hoặc chỗ ngài thấy còn thiếu một bước trung gian chưa được giải thích.
Đây không chỉ là chuyện truyền miệng, bản thảo ghi chú bài giảng của Albertô với chữ viết tay của Tôma vẫn còn được lưu giữ đến ngày nay tại Biblioteca Nazionale ở Naples.
Bằng một cách nào đó, tờ giấy đó đến tay Albertô.
Người thầy đọc. Im lặng một lúc. Rồi hỏi: "Ai viết những dòng này?"
Người ta đưa Tôma đến trước mặt Albertô.
Albertô nhìn ngài, cái người học trò to lớn, im lặng mà cả lớp gọi là con bò câm, rồi đặt thêm câu hỏi. Một câu. Rồi câu nữa. Rồi câu nữa.
Tôma trả lời từng câu. Bình tĩnh. Không vội vàng. Không cần gây ấn tượng. Chỉ nói những gì ngài thật sự nghĩ, theo đúng trật tự ngài thật sự hiểu.
Albertô lắng nghe.
Có những khoảnh khắc trong cuộc đời một người thầy mà họ nhận ra: đây không phải học trò thông minh. Đây là người sẽ vượt qua mình.
Đây là một trong những khoảnh khắc đó.
Albertô quay lại lớp học. Và nói một câu mà người ta ghi lại rồi nhắc đi nhắc lại suốt 750 năm sau:
"Các anh gọi nó là con bò câm. Nhưng con bò câm này một ngày sẽ rống lên làm rung chuyển cả thế giới."
Lớp học im lặng.
Không ai cười.
Nhưng dừng lại một chút ở đây.
Vì có một điều dễ bị bỏ qua khi kể câu chuyện này theo kiểu "thiên tài bị hiểu lầm rồi được công nhận". Điều đó có thật, nhưng không phải điều quan trọng nhất.
Điều quan trọng nhất là: Tôma không chờ được công nhận mới bắt đầu làm việc nghiêm túc.
Suốt những tháng bị gọi là con bò câm, ngài vẫn đang làm đúng thứ ngài luôn làm, đọc, nghĩ, ghi chép, đặt câu hỏi trong im lặng. Không phải vì ngài không biết người ta nghĩ gì về mình. Mà vì ngài không cần sự chú ý của người khác để tiếp tục.
Đó là thứ khác biệt ngài với hầu hết mọi người: ngài không làm việc để được nhìn nhận. Ngài làm việc vì công việc đó cần được làm.
Sự công nhận của Albertô, khi nó đến, chỉ là hệ quả. Không phải mục tiêu.
Từ đó, mọi thứ thay đổi.
Albertô bắt đầu đặc biệt chú ý đến Tôma. Giao cho ngài những bài tập khó hơn. Cho ngài tham gia vào các buổi tranh luận mà trước đó chỉ dành cho học trò kỳ cựu. Bổ nhiệm ngài làm magister studentium, trưởng nhóm học trò. Và dần dần, trong mắt những người xung quanh, cái hình ảnh "con bò câm" bắt đầu nhường chỗ cho một hình ảnh khác, một người học trò mà thầy tin tưởng nhất.
Nhưng có một thứ không thay đổi.
Tôma vẫn ít nói. Vẫn hay ngồi im. Vẫn nghe nhiều hơn nói. Kể cả khi đã được Albertô công nhận, kể cả khi bạn bè bắt đầu nhìn ngài khác đi, ngài không trở thành người ồn ào, không trở thành người thích thể hiện.
Có lẽ vì ngài hiểu một điều mà cần nhiều năm để hiểu: sự im lặng không phải điểm yếu cần khắc phục. Với ngài, đó là nơi tư duy thật sự xảy ra.
Năm 1248, Albertô được giao nhiệm vụ thành lập một trường thần học mới tại Cologne, Studium Generale, một trong những trung tâm đào tạo quan trọng nhất của Dòng Đa Minh. Và ông mang theo Tôma.
Không phải vì tình cảm thầy trò. Mà vì ông biết: người này cần được đặt vào môi trường đủ lớn để phát triển.
Bốn năm, từ Paris đến Cologne, dưới sự hướng dẫn trực tiếp của Albertô, Tôma học được thứ mà không sách giáo khoa nào dạy được: cách nghĩ hệ thống. Cách không chỉ biết câu trả lời, mà hiểu tại sao câu trả lời đó đúng, và quan trọng hơn, biết ranh giới chính xác của những gì mình biết và những gì mình không biết.
Đó là nền tảng của tất cả những gì Tôma sẽ xây dựng sau này.
Năm 1252, ở tuổi 27, Tôma được gửi trở lại Paris.
Không phải để học nữa. Mà để dạy.
Paris lúc đó là trung tâm tri thức của cả thế giới Kitô giáo. Đại học Paris không chỉ là trường đại học, đó là nơi mà những ý tưởng lớn nhất của thời đại được sinh ra, tranh luận, và chứng minh hay bị bác bỏ trước mặt cả châu Âu.
Và Dòng Đa Minh quyết định gửi Tôma, người học trò mà cả lớp từng gọi là con bò câm, đến đứng trên bục giảng ở đó.
Nhưng Paris năm 1252 không phải nơi chào đón Dòng Đa Minh với vòng tay rộng mở. Trên thực tế, một cuộc chiến âm thầm và quyết liệt đang chờ Tôma ngay khi ngài vừa đặt chân đến.
(Còn tiếp)
- John Phạm-
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét