Tập 6: Đường lên núi Cát Minh
(Series viết về Gioan Thánh Giá · Tiến sĩ Hội Thánh thứ 26)
Bạn đã nghe bà kể: bên trong bạn là một lâu đài bằng pha lê, với bảy lớp phòng; Thiên Chúa ở phòng trung tâm, luôn luôn; và hành trình thiêng liêng không phải là leo thang lên trời, mà là đi vào sâu dần, từ sân ngoài ồn ào tới căn phòng trung tâm bình an.
Bảy lớp đó, bạn còn nhớ:
Lớp 1: sân ngoài đầy rắn, bò cạp, những tiếng ồn và kích thích nuốt hết thời gian.
Lớp 2: ngã ba, muốn Chúa, nhưng cũng muốn rất nhiều thứ khác.
Lớp 3: người đạo đức nhưng vẫn giữ tay lái.
Lớp 4: bản lề, Thiên Chúa bắt đầu kéo.
Lớp 5: con tằm làm kén, cái tôi cũ dần biến mất.
Lớp 6: yêu thật nên đau thật.
Lớp 7: căn phòng trung tâm, hôn nhân thiêng liêng, một bình an không còn bị bão bên ngoài chạm tới lõi.
Bạn đã có bản đồ.
Bây giờ, Gioan, kỹ sư cầu nguyện, bước vào lâu đài đó, đứng cạnh từng lớp, không phải để chấm điểm, mà để chỉ cho bạn thấy lực:
lực kéo bạn ra ngoài,
lực kéo bạn vào trong,
và những chỗ Thiên Chúa sẽ dùng “đêm tối” để tháo bớt hành lý, giúp bạn thật sự đi qua bảy lớp, chứ không loanh quanh bên sân.
Sau khi thoát nhà tù Toledo năm 1578, Gioan không chỉ đi mơ màng trong những thị kiến. Anh làm linh hướng, giảng dạy, trả lời những câu hỏi rất giống câu hỏi của bạn trẻ đang phục vụ hôm nay:
“Con cầu nguyện mà khô khan, có phải Chúa bỏ con không?”
“Con phục vụ hoài mà trong lòng rỗng, đó là đêm tối hay chỉ là con mệt?”
Chính khi trả lời những câu hỏi đó, anh viết Lên Núi Cát Minh: một cuốn sổ tay (manual) về cách Thiên Chúa thanh luyện linh hồn trên đường đi tới hiệp nhất.
Sách được trình bày theo logic rất rõ của Gioan: có những giai đoạn ta chủ động cộng tác với ơn Chúa để bỏ bớt dính bén; và có những giai đoạn Thiên Chúa chủ động thanh luyện ta sâu hơn bằng những “đêm tối” mà tự sức ta không làm nổi.
Quyển I tập trung vào đêm của giác quan.
Quyển II và III đi sâu vào đêm của tinh thần: trí hiểu, ký ức, ý chí.
Nói cho dễ hiểu:
Có phần việc là của ta: bỏ bớt, tập sống gọn, bớt dính.
Có phần việc là của Chúa: rút an ủi, soi sâu, thanh luyện tận gốc.
Nếu Têrêsa cho bạn thấy bảy tầng sâu của lâu đài, thì Gioan cho bạn thấy ba vùng thanh luyện phải đi qua trên Núi Cát Minh:
giác quan,
trí hiểu,
ký ức và ý chí.
Cùng một linh hồn, cùng một Thiên Chúa:
Một bên là kiến trúc sư: vẽ cấu trúc bên trong.
Một bên là kỹ sư: vẽ dòng lực, chỉ những gì phải tháo ra để công trình không bị chính sức nặng của nó làm sập.
Lớp 1–2: Sân ngoài và ngã ba, chưa phải “đêm tối”, nhưng là chỗ bắt đầu bỏ hành lý
Bạn còn nhớ Lớp 1 và Lớp 2 của Têrêsa:
Lớp 1: bạn trẻ Công giáo sống như mọi người, tin có Chúa, nhưng ngày bị nuốt bởi màn hình, công việc, mối quan hệ, tiếng ồn.
Lớp 2: bạn bắt đầu biết mình muốn Chúa thật, nhưng cũng muốn rất nhiều thứ khác, thiên nga và quạ bay chung một bầu trời.
Ở đây, Gioan nói gì?
Điều đầu tiên phải nói rất rõ là: ở Lớp 1–2, đa số vẫn chưa bước vào “đêm tối giác quan” theo nghĩa chặt của Gioan. Ở giai đoạn này, trọng tâm vẫn là phần chủ động: linh hồn tập bỏ điều xấu, tập đổi nếp sống, tập bớt những dính bén rõ ràng.
Nói nôm na: đây chưa phải lúc Chúa rút hết an ủi để thanh luyện bạn.
Đây là lúc bạn phải thôi mang nguyên một kho hành lý vào cửa lâu đài.
Vì vậy, thay vì dùng chữ quá lớn như “đêm tối”, ở Lớp 1–2 có lẽ nên nói đơn giản hơn: Gioan mời ta tập sống nhẹ trước khi leo núi.
Cụ thể là gì?
Bớt kích thích: cắt bớt những luồng thông tin, mạng xã hội, giải trí mà bạn biết đang chiếm hết giờ và tâm trí, để còn chỗ cho im lặng và cầu nguyện. Đây chưa phải Chúa rút an ủi; đây là bạn chủ động đóng bớt tiếng ồn.
Bớt giả bận: nhận ít việc “cho vui” hơn, bớt cố lấp đầy lịch chỉ để khỏi phải ở một mình với Chúa và với lòng mình. Nhiều khi cái bận nhất của ta không phải là bổn phận, mà là những thứ ta tự chất lên để tránh thinh lặng.
Bớt những thứ bạn biết rất rõ là đang kéo mình xa khỏi trung tâm: những dính bén tội lỗi lặp đi lặp lại, những mối quan hệ không lành mạnh, những kiểu giải trí mà xong là bạn thấy mình xa Chúa hơn chứ không gần hơn.
Nói cách khác, ở Lớp 1–2, việc chính chưa phải là chịu một “đêm tối” Chúa gửi đến, mà là bỏ bớt hành lý rõ ràng thừa: những thứ làm bạn nặng tới mức không thể bước nổi vào lâu đài, chứ chưa nói tới đi vào sâu.
Với các bạn trẻ đang phục vụ trong nhà thờ, nhất là các bạn Thiếu Nhi Thánh Thể, giáo lý viên, ca viên, thành viên nhóm giới trẻ, chỗ này rất dễ bị bỏ qua.
Vì sao?
Vì nhiều bạn đã “nhảy” rất nhanh vào phục vụ, nhưng lòng còn ở sân ngoài:
ngoài thì cháy,
trong thì vẫn bị hút mạnh bởi hình ảnh, thành tích, nỗi sợ bị bỏ quên, những dính bén chưa xử lý.
Kỹ sư cầu nguyện sẽ không chê bạn ở Lớp 1–2.
Ông chỉ hỏi rất thật:
“Bạn có dám bắt đầu một giờ cầu nguyện đơn sơ, chân thành và với lòng ao ước cầu nguyện thật sự không?”
“Bạn có dám bớt vài thứ rõ ràng đang nuốt linh hồn mình không?”
“Bạn có dám ngừng gọi tiếng ồn là ‘đời sống bận rộn bình thường’ không?”
Đây là bài học đầu tiên của Núi Cát Minh: chưa cần nói tới những vùng thần bí sâu.
Hãy bắt đầu bằng việc bớt nặng.
Lớp 3: Người đạo đức nhưng giữ tay lái, vùng dễ ảo nhất trên núi
Têrêsa mô tả Lớp 3 như một người rất “ổn”:
cầu nguyện đều,
sống tử tế,
phục vụ nhiều,
được người khác nhìn như một Kitô hữu gương mẫu.
Nhưng sâu bên trong, mọi thứ vẫn xoay quanh một trục rất kín: “tôi”.
Tôi quyết định kiểu cầu nguyện nào hợp với tôi.
Tôi chọn những việc phục vụ khiến tôi thấy mình có ích.
Tôi giữ công thức sống tốt, và ngầm mong Chúa giữ phần thưởng tương ứng.
Đây là vùng rất nhiều bạn trẻ phục vụ trong nhà thờ có thể mắc kẹt:
một huynh trưởng lúc nào cũng có mặt, có trách nhiệm, có lửa,
một giáo lý viên ai cũng khen dễ thương, nhiệt, có tâm,
một ca viên luôn đứng đúng chỗ, đúng nhịp, đúng vai.
Bề ngoài đẹp. Nhưng bên trong vẫn có một hợp đồng không thành lời:
“Con làm nhiều cho Chúa, xin Chúa để đời con chạy êm, công việc êm, gia đình êm, sự nghiệp êm, cơ hội êm, vui vẻ êm....”
Gioan đọc rất kỹ vùng này.
Trong phần nói về đời sống thiêng liêng còn non, ông cảnh báo rằng có những linh hồn rất thích những gì “thiêng liêng”, nhưng thực ra vẫn đang yêu chính cảm giác mình là người thiêng liêng.
Họ thích kể về kinh nghiệm cầu nguyện của mình.
Họ thích được xem như người sâu sắc.
Họ bám vào cảm xúc đẹp trong cầu nguyện như bằng chứng rằng Chúa đang “ở với họ”.
Kỹ sư cầu nguyện sẽ nói:
“Đây chưa chắc là đêm tối; có khi đây là cái tôi mặc áo đạo đức.”
“Còn rất nhiều dính bén chưa được đụng tới: nhu cầu được công nhận, được an ủi, được thấy mình quan trọng.”
Và ông hỏi thẳng một câu mà rất nhiều bạn trẻ phục vụ cần nghe:
“Nếu Chúa lấy khỏi bạn vai trò hiện tại, bạn còn thấy mình là mình không?”
Nếu câu trả lời là “không chắc”, thì có lẽ bạn đang ở rất gần cái ngưỡng mà Gioan muốn chạm: cái ngưỡng giữa phục vụ Chúa và dùng việc Chúa để dựng chính mình.
Ở Lớp 3, “đêm” cần thiết trước hết là đêm của ảo tưởng: để ánh sáng Chúa soi những vùng rất đẹp bên ngoài nhưng còn đầy mặc cả bên trong.
Lớp 4: Bản lề, nơi bắt đầu “đêm giác quan” trên Núi Cát Minh
Lớp 4, theo Têrêsa, là bản lề:
cầu nguyện dần chuyển từ “mình làm” sang “mình được kéo”,
từ kéo nước lên bằng sức tay sang để suối trong lòng phun lên.
Người ở đây bắt đầu có những giờ rất lạ:
ngồi yên mà thời gian trôi nhanh,
không vì kỹ thuật tốt hơn,
mà vì có một bình an không phải do mình tạo.
Trong một mùa áp lực, họ vẫn lo, vẫn mệt, nhưng ở sâu bên dưới có một cảm giác:
“Mình không một mình.”
Chính ở vùng này, Gioan đặt đêm tối giác quan, đối tượng chính của Quyển I Lên Núi Cát Minh và được khai triển thêm trong Đêm Tối Linh Hồn.
Ông nêu những dấu khá rõ để phân biệt đêm giác quan thật với chuyện mệt bình thường:
Không còn an ủi trong việc thiêng như trước.
Cũng không còn thấy các thú vui tạo vật làm mình thỏa như trước.
Dù vậy, linh hồn vẫn hướng về Chúa với một nỗi lo yêu thương, vẫn muốn ở lại, dù không cảm được.
Đồng thời, việc suy niệm theo kiểu cũ trở nên khó, và linh hồn thấy mình chỉ có thể ở đó, nhìn về Chúa trong một sự đơn sơ hơn.
Đây là điểm rất quan trọng cho người đọc:
Lớp 1–2: ta chủ động bớt tiếng ồn, bớt dính bén.
Lớp 4: Thiên Chúa bắt đầu chủ động rút các an ủi để thanh luyện giác quan.
Nói khác đi:
đầu hành trình là ta học buông,
đến một ngưỡng nào đó là Chúa buộc ta buông sâu hơn.
Với các bạn trẻ đang phục vụ, đặc biệt các bạn TNTT, GLV, ca đoàn:
Bạn vẫn đi lễ, dạy giáo lý, dẫn sinh hoạt, tập hát.
Nhưng những thứ từng “đốt” bạn bây giờ không còn đốt như cũ.
Bạn vẫn muốn ở lại, nhưng không còn “feel”.
Thậm chí, những thú vui khác cũng không cứu được bạn khỏi cảm giác trống ấy.
Đây có thể là đêm tối giác quan.
Gioan sẽ dặn:
đừng hoảng,
đừng tự phong mình “đang dark night”,
đừng bỏ giờ cầu nguyện chỉ vì nó khô,
và đừng đánh đồng tất cả với trầm cảm hay burnout nếu sâu bên dưới bạn vẫn có một ước muốn bền bỉ hướng về Chúa.
Nếu sự khô khan này làm bạn:
khiêm tốn hơn,
hiền hơn với người khác,
ít phán xét hơn,
bớt lệ thuộc vào việc phải “thành công” trong mắt người khác,
thì đó là dấu rất đẹp: Chúa không bỏ bạn. Ngài đang thanh luyện bạn.
Lớp 5: Con tằm làm kén, khi Gioan bắt đầu nói về đức tin, ký ức, ý chí
Têrêsa gọi Lớp 5 là lớp “con tằm làm kén”: cái tôi cũ bắt đầu chết dần, không ồn ào nhưng rất thực.
Những giá trị từng là trục, thành tích, sự nghiệp, danh tiếng, không còn nắm bạn chặt như cũ.
Bạn bắt đầu cảm được: mình được yêu trước khi làm được gì.
Một số mối quan hệ tự trôi ra ngoài vì bạn không còn đóng được vai cũ nữa.
Ở đây, cầu nguyện trở nên đơn giản và sâu hơn: có lúc chỉ là ở đó, không suy gẫm nhiều điểm, nhưng vẫn biết mình đang ở trước mặt Chúa.
Với Gioan, đây là lúc câu chuyện không còn dừng ở giác quan nữa. Trong Quyển II và III Lên Núi Cát Minh, ông đi vào đức tin, ký ức, ý chí.
Trí hiểu phải được thanh luyện: không còn dựa quá vào hiểu biết riêng, lập luận riêng, “cách mình nghĩ Chúa phải làm”.
Ký ức phải được thanh luyện: không sống bằng hồi tưởng các an ủi cũ, không biến một retreat, một sa mạc, một khoảnh khắc đẹp thành nơi trú ẩn tinh thần mãi mãi.
Ý chí phải được thanh luyện: không còn muốn mọi việc, kể cả việc Chúa, phải chạy theo agenda của mình.
Với các bạn trẻ phục vụ, chỗ này rất thật:
Bạn bớt cần “cảm giác mạnh” để tin.
Bạn bớt sống bằng hoài niệm “ngày xưa nhóm mình tốt lắm”, “ngày xưa mình sốt sắng lắm”.
Bạn bắt đầu chấp nhận làm những việc nhỏ, ẩn, không ai biết, mà lòng vẫn yên.
Kỹ sư cầu nguyện sẽ nói:
“Đây là vùng đức tin trưởng thành.”
“Ít hình ảnh hơn, ít hưng phấn hơn, ít sở hữu hơn, nhưng nhiều trung thành hơn.”
Têrêsa nhìn đây như lúc con tằm đổi hình.
Gioan nhìn đây như lúc những “cơ chế chống nạng” bắt đầu bị tháo bỏ: bạn không còn đi bằng ký ức đẹp và ý riêng, mà bắt đầu đi bằng đức tin tinh hơn.
Lớp 6: Yêu thật nên đau thật, khi đêm tối tinh thần trở nên rõ
Ở Lớp 6, Têrêsa viết rất dài vì bà biết nếu không có bản đồ, ai đi qua đây cũng tưởng mình đi lạc.
Đây là giai đoạn vừa có những ơn rất sâu, vừa có những đau rất mạnh:
khi thì thấy Thiên Chúa gần đến mức ngôn ngữ bất lực,
khi thì bệnh, mất mát, hiểu lầm, bị bỏ rơi, thất bại,
và đôi khi Chúa im lặng đúng lúc người ta nghĩ Ngài phải nói.
Bà gọi đây là đính hôn thiêng liêng: yêu thật, thuộc về thật, nhưng chưa trọn; nên nỗi thiếu và nỗi chờ rất đau.
Với Gioan, đây là lúc nói tới đêm tối tinh thần rõ hơn: không chỉ giác quan bị thanh luyện, mà chính lõi tinh thần, trí hiểu, ký ức, ý chí, bị Chúa chạm tới tận căn.
Người trẻ phục vụ trong nhà thờ có thể gặp vùng này dưới những hình dạng rất thật:
Bạn càng trung thực với Tin Mừng, bạn càng mất những thứ từng định nghĩa mình.
Bạn càng dấn thân cho người yếu thế, bạn càng thấy nỗi đau của thế giới đi vào xương mình.
Bạn càng gần Chúa, bạn càng thấy rõ bụi trong mình, không phải kiểu tự ghét, mà là ánh sáng mạnh đến mức không thể giả nữa.
Đây là vùng rất dễ mắc ba bẫy:
so sánh: “Sao mình sống nghiêm túc hơn mà lại khổ hơn?”
nghi ngờ: “Có phải những gì mình từng sống với Chúa chỉ là tưởng tượng?”
bỏ cuộc: “Nếu yêu Chúa mà đau vậy thì thôi…”
Gioan sẽ không trả lời bằng câu an ủi rẻ tiền.
Ông sẽ nói:
“Đây không nhất thiết là dấu bạn đi sai.”
“Nhiều khi đây là dấu bạn đang được đưa rất gần trung tâm.”
“Đừng đi một mình; đừng tự biến đau thành huy chương; cũng đừng giản lược hết thành tâm lý học thuần túy.”
Đêm tối tinh thần không làm bạn đặc biệt hơn người khác.
Nó làm bạn trần trụi hơn trước Chúa.
Lớp 7: Căn phòng trung tâm, khi lâu đài và núi gặp nhau
Ở Lớp 7, Têrêsa nói về một bình an nền tảng:
“Tôi thuộc về Thiên Chúa. Điều đó không bị định nghĩa bởi những gì đang xảy ra.”
Người ở đây:
vẫn có bệnh tật, gia đình, tài chính, hiểu lầm,
vẫn khóc, vẫn buồn, vẫn mệt,
nhưng đau không còn vào tới lõi.
Họ không bận đo “mình ở level nào”.
Họ bận yêu.
rửa chén,
trông cháu,
nghe người tuyệt vọng,
chăm một bệnh nhân,
làm ý Chúa trong những chuyện rất nhỏ.
Từ phía Núi Cát Minh, Gioan gọi đây là đỉnh của hiệp nhất sau khi linh hồn đã đi qua các thanh luyện cần thiết.
Đỉnh núi không phải là một màn pháo hoa thiêng liêng.
Đỉnh núi là một linh hồn:
không còn bám vào cái gì ngoài Chúa,
nên có thể yêu người khác với một tự do không phô trương.
Đây không phải vùng để tự phong.
Đây là vùng để biết rằng hành trình có đích, và không một giờ cầu nguyện trung thành nào, không một đêm nào sống với Chúa, là vô ích.
Têrêsa cho bản đồ, Gioan cho nguyên lý
Nhìn lại:
Têrêsa cho bạn bảy bức chân dung. Bạn có thể soi: “Mình giống ai nhất?”
Gioan cho bạn một nguyên lý: ở mỗi lớp đó, Chúa sẽ thanh luyện cái gì, và bạn cần buông cái gì để đi tiếp.
Đặc biệt với các bạn trẻ đang phục vụ trong nhà thờ – nhất là trong Thiếu Nhi Thánh Thể:
bạn dễ “cháy” mà không biết mình đang ở lớp mấy,
bạn dễ tưởng mình ở sâu hơn thực tế,
bạn cũng dễ tự kết án khi thấy mình khô khan hoặc giằng co.
Kỹ sư cầu nguyện sẽ nói:
Nếu bạn còn ở Lớp 1–2:
đừng gọi mọi thứ là “đêm tối”;
hãy bắt đầu bằng chuyện rất căn bản: bớt tiếng ồn, bớt dính bén rõ, bớt giả bận, tập cầu nguyện đơn sơ.
Nếu bạn ở Lớp 3:
đừng chủ quan;
hãy để Chúa soi những chỗ bạn nhân danh Ngài mà phục vụ cái tôi.
Nếu bạn ở Lớp 4–5:
đừng hoảng khi an ủi rút bớt;
đừng ảo khi có những giờ sâu;
hãy ở lại, khiêm tốn, có người đồng hành.
Nếu bạn bước vào Lớp 6:
đừng đi một mình;
đừng đọc mọi đau là “đêm tối”, nhưng cũng đừng phủ mọi đau là “chỉ là tâm lý”;
hãy để Lâu Đài Nội Tâm và Núi Cát Minh giúp bạn gọi tên những gì đang xảy ra.
Và nếu bạn còn rất xa Lớp 7, cũng không sao.
Lâu Đài Nội Tâm và Núi Cát Minh không viết để ép ai “leo nhanh”; chúng viết để:
bạn bớt tự lừa mình,
bớt tự kết án mình,
và biết bước kế tiếp là gì trong lớp hiện tại.
Nếu tối nay, bạn tắt màn hình 10 phút, ngồi yên, và hỏi cực đơn giản:
“Trong bảy câu chuyện của Têrêsa, mình giống ai nhất?
Và nếu mình đem đúng phiên bản đó đến với Chúa, không tô hồng, không bào chữa,
thì Ngài, qua Gioan, đang muốn tháo bớt cái gì để mình đi sâu hơn?”
thì có lẽ,
bạn vừa làm một bài tập mà cả Têrêsa lẫn Gioan đều mỉm cười:
bài tập của một người trẻ muốn không chỉ làm việc của Chúa,
mà còn thuộc trọn về chính Chúa.
(Còn tiếp...)
- John Phạm-
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét